Vì sao runner xấu hổ khi chạy cuối đoàn?

Tham gia nhóm chạy được xem là một trong những cách hiệu quả nhất để duy trì động lực cho người mới. Tuy nhiên, khi mới bắt đầu, runner khó tránh khỏi việc chạy chậm hơn tốc độ trung bình của nhóm. Chạy cuối đoàn và bất lực trong việc bắt kịp mọi người có thể làm nảy sinh tâm lý tiêu cực.

Trên trang Run Wild Retreat, nữ runner Diane chia sẻ cô từng bật khóc khi bị tụt lại hàng trăm met so với nhóm chạy của mình ở một giải chạy. Diane cho biết cô phải đấu tranh với những câu hỏi như: "Mình không thuộc về nơi này", "mình không nên đến đây", thậm chí là: "mình thật sự không phải runner".

Thực tế, hiện tượng này phản ánh một nỗi sợ nguyên thủy của loài người, theo các nghiên cứu tâm lý. Hai nhà tâm lý học xã hội Baumeister và Leary từng chỉ ra rằng con người có xu hướng tìm kiếm và duy trì các mối liên kết ổn định, bởi cảm giác được chấp nhận mang lại an toàn. Khi một cá nhân cảm nhận mình bị tách khỏi nhóm, dù chỉ trong khoảnh khắc, não bộ có thể diễn giải đó như một tín hiệu đe dọa.

Trong chạy bộ, sự tách biệt ấy được thể hiện qua pace và khoảng cách. Chỉ cần thấy lưng người phía trước xa dần, cơ chế so sánh xã hội trong não lập tức kích hoạt. Nếu runner suy nghĩ mặc định rằng "nhanh mới xứng đáng", thì "chậm" dễ kéo theo cảm giác thua kém. Khi ấy, não không chỉ ghi nhận việc bạn chạy chậm hơn mọi người, mà còn ra tín hiệu rằng bạn đang "lệch chuẩn khỏi cộng đồng". Dù gần như không ai cố tình bỏ bạn lại, cảm giác này vẫn có thể xuất hiện, dẫn đến tâm lý xấu hổ.

"Cảm giác thuộc về" là chủ đề lớn của tâm lý học. Giáo sư Brene Brown (Đại học Houston, Mỹ) từng viết sáu cuốn sách top 1 danh sách bán chạy của tạp chí New York Times và được biết tới với nhiều bài giảng có ảnh hưởng trên TEDx talk về tâm lý người. Bà phân định sự khác nhau giữa cảm giác "thuộc về" và "hoà nhập". Theo Brown, "hoà nhập" là cố thay đổi để được người khác chấp nhận, còn "thuộc về" mang nghĩa được là chính mình mà vẫn kết nối được với người khác.

Khi bị tụt lại, nhiều runner vô thức chọn "hòa nhập" bằng cách gồng pace, cố không để ai thấy mình chậm. Nếu không theo kịp, họ quay sang trách mình, thay vì nhìn vào các yếu tố thực tế như địa hình, thời tiết, chuột rút, mệt mỏi, ăn uống, hoặc đơn giản là mức thể lực hiện tại.

Thực tế, không ít runner chọn độc hành để tránh bị bỏ lại. Chạy một mình an toàn hơn vì không phải thấy khoảng cách giữa mình và người khác dần dãn ra. Nhưng như thế, runner sẽ mất cơ hội được hỗ trợ, trò chuyện và quan trọng hơn, mất cơ hội xây lại cảm giác "thuộc về" theo cách lành mạnh.

Tháo gỡ nút thắt xấu hổ

Để bớt xấu hổ, trước hết, runner hãy tách biệt "sự thật" và "lời tự kết luận". Sự thật là hôm nay bạn đang chạy chậm hơn nhóm. Còn những suy nghĩ như "mình không xứng đáng", "mình không thuộc về nơi này" thường chỉ xuất hiện khi cơ thể mệt mỏi và tâm trí lo sợ bị đánh giá.

Thay vì cố bằng mọi giá để không tụt lại, hãy đặt mục tiêu thực tế hơn là chạy an toàn, đúng sức và giữ một trải nghiệm dễ chịu. Lúc ấy, pace chỉ còn là chỉ số để theo dõi, không phải thước đo giá trị của bạn.

Nếu Strava, đồng hồ hay các chỉ số vẫn khiến bạn áp lực, hãy thử tắt chúng đi. Ẩn pace, tắt thông báo, chỉ xem dữ liệu sau buổi chạy, cũng là một cách sử dụng công cụ. Runner vẫn chạy một cách nghiêm túc, chỉ là không để các con số kích hoạt cảm xúc tiêu cực trong lúc mệt.

Một cách khác là chủ động chọn nhóm phù hợp thay vì cố bám theo nhóm nhanh hơn khả năng. Nhóm chậm hơn một chút, hoặc nhóm có nhịp run-walk, giúp runner giữ nhịp thở ổn định, dễ trò chuyện và duy trì tinh thần tích cực. Khi không phải gồng mình liên tục, cảm giác xấu hổ cũng ít có cơ hội xuất hiện.

Nếu chạy nhóm thường xuyên mà vẫn sợ về cuối, runner có thể tìm một bạn đồng hành hoặc rủ một runner có tốc độ tương tự chạy chung. Chỉ cần một người ở cạnh, cảm giác bị tách khỏi cộng đồng sẽ giảm rõ rệt. Nhờ đó, runner dễ chấp nhận nhịp chạy của mình hơn.

Từ bên ngoài, cộng đồng có thể giúp runner mới vượt qua nỗi sợ về cuối. Những nhóm chạy có nguyên tắc không bỏ rơi, có người chốt đoàn hoặc thống nhất chờ nhau ở các điểm nhất định thường tạo cảm giác an toàn cho runner chậm. Khi tham gia giải chạy, hãy tương tác với tình nguyện viên, những người có khả năng hỗ trợ, cổ vũ tinh thần cho bạn.

Hải Long