Bong gân và trật khớp là những chấn thương có thể gặp trong sinh hoạt thường ngày, trong đó trật khớp là tình trạng nặng nề hơn, cần được chăm sóc kịp thời. BS.CKI Võ Châu Hoàng Long, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết hai loại chấn thương này có các triệu chứng tương tự khiến nhiều người dễ nhầm lẫn dẫn đến chăm sóc và điều trị không đúng cách, kết quả phục hồi không như mong đợi. Dưới đây là một số dấu hiệu giúp phân biệt hai tình trạng này.

Bong gân là tình trạng giãn hoặc đứt dây chằng do một lực tác động đột ngột. Cổ chân, cổ tay và đầu gối là những vị trí thường bị bong gân nhất. Khi bị bong gân, người bệnh cảm thấy đau nhói đột ngột, sau đó đau giảm dần tạm thời rồi lại tăng dần, đặc biệt khi vận động, kèm sưng nề quanh khớp tăng dần, hạn chế vận động và đôi khi có cảm giác lỏng lẻo khớp.

Trật khớp nặng nề hơn bong gân, xảy ra khi có một tác động đột ngột và mạnh lên khớp khiến các đầu xương trật khỏi vị trí bình thường, kèm theo tổn thương nhiều thành phần dây chằng quanh khớp. Các khớp có nguy cơ bị trật cao nhất là khớp vai, khuỷu tay, gối, háng, ngón tay và cổ chân. Khi xảy ra chấn thương này, người bệnh thường đau dữ dội, kể cả khi cử động nhẹ, khớp sưng to và biến dạng rõ rệt, có thể bầm tím và tê bì xung quanh khớp, không thể cử động khớp bình thường.

Trật khớp có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh đi qua khớp đó. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng có thể dẫn đến những biến chứng nặng nề như đoạn chi, cắt cụt.

Bác sĩ Long cho biết người bị bong gân và trật khớp cần được sơ cứu đúng cách để giảm sưng đau, hạn chế ảnh hưởng khả năng vận động.

Đối với bong gân, RICE là nguyên tắc sơ cứu được khuyến nghị cho trường hợp từ nhẹ đến trung bình. Người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ (Rest), hạn chế vận động, tránh đặt toàn bộ trọng lượng lên khớp bị thương, dùng nạng hoặc các dụng cụ hỗ trợ nếu cần đi lại.

Chườm lạnh (Ice) 2-3 lần một ngày trong 48-72 giờ đầu, mỗi lần 15-20 phút. Băng ép (Compression) vừa phải quanh khớp bị bong gân để giảm sưng và hỗ trợ ổn định khớp, chú ý không băng quá chặt nhằm tránh làm tắc nghẽn tuần hoàn máu. Kê vùng khớp bị thương (Elevation) cao hơn tim giúp giảm sưng, tăng lưu thông máu. Tránh thoa dầu, chườm nóng, xoa bóp trong 48-72 giờ đầu tiên, vì có thể làm triệu chứng nặng lên. Nếu tình trạng không cải thiện sau 48-72 giờ, hay cơn đau nặng dần, không thể chịu lực qua vùng khớp tổn thương, người bệnh cần đi khám để được đánh giá tốt hơn.

Khi bị trật khớp, cần "bất động" vị trí khớp bị chấn thương để tránh tổn thương các bộ phận trong khớp, nhất là mạch máu và dây thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không tự nắn chỉnh khớp trật mà nên dùng nẹp hoặc các vật dụng đơn giản (gỗ, bìa cứng) để cố định tạm thời khớp ở tư thế chấn thương. Sau đó, hãy đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa gần nhất để bác sĩ khám. Khi đã có kết quả chẩn đoán, các bác sĩ thực hiện thủ thuật nắn kín khớp trật chỉnh dưới sự kiểm soát và hỗ trợ của hình ảnh học, thuốc giảm đau, gây tê ổ khớp.

Để phục hồi nhanh hơn, người bệnh không nên vận động mạnh ngay sau khi xảy ra chấn thương. Khi đã giảm đau, người bệnh có thể bắt đầu bài tập phục hồi nhẹ nhàng để duy trì tầm vận động và tăng cường sức mạnh cơ xung quanh khớp, tăng dần cường độ tập theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh tập quá sức để phòng biến chứng.

Phi Hồng