Nhịp tim thấp ở runner do tập luyện hay di truyền?

Theo Tiến sĩ Brady Holmer, chuyên gia Sinh lý học Ứng dụng (Đại học Florida, Mỹ), việc tim đập chậm ở ngưỡng 30-40 nhịp mỗi phút khi nghỉ ngơi là hiện tượng phổ biến ở VĐV các môn sức bền. Y học thường lo ngại chỉ số này liên quan đến rối loạn dẫn truyền điện tim. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới trên tạp chí Circulation đã cung cấp góc nhìn khác, làm rõ ranh giới giữa bệnh lý và sự thích nghi sinh học.

Khảo sát trên 465 VĐV ưu tú (độ tuổi trung bình 23, thuộc các môn sức bền như chạy bộ, đạp xe, ba môn phối hợp) cho thấy 38% người tham gia có nhịp tim tối thiểu dưới 40 nhịp mỗi phút (bpm). Cá biệt, 2% VĐV ghi nhận mức dưới 30 nhịp mỗi phút.

Thích nghi sinh học của trái tim VĐV

Các chỉ số nhịp tim thấp hoặc những khoảng ngừng tim ngắn vốn là dấu hiệu báo động ở người bình thường, nhưng lại là biểu hiện của sự thích nghi tốt ở VĐV.

Dữ liệu chẩn đoán hình ảnh cho thấy, trái tim của runner lâu năm thường có buồng tim giãn rộng hơn và khối cơ thất trái tăng lên. Cấu trúc này cho phép mỗi lần bóp bơm được lượng máu lớn hơn đi nuôi cơ thể. Do đó, tim không cần đập nhanh để duy trì lưu lượng máu cần thiết. Đây là dấu hiệu của một bộ máy tim mạch hoạt động hiệu quả và tiết kiệm năng lượng.

Đáng chú ý, 25% số VĐV trong nghiên cứu xuất hiện các khoảng "ngừng xoang" - tức tim ngưng đập kéo dài hơn 2 giây. Hiện tượng này chủ yếu xảy ra trong giấc ngủ sâu, hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng và được xem là lành tính trong bối cảnh thể thao. Nghiên cứu cũng chỉ ra bằng chứng cho thấy nhịp tim càng thấp thường đi kèm sức bền càng cao, thể hiện qua chỉ số VO2 max (khả năng tiêu thụ oxy tối đa của cơ thể).

Vai trò của yếu tố di truyền

Nghiên cứu trên Circulation đã giải mã lý do cùng một giáo án tập luyện, nhịp tim nghỉ ngơi của mỗi runner lại khác nhau. Thay vì chỉ tập trung vào sự thích nghi của hệ thần kinh, các nhà khoa học chỉ ra yếu tố quyết định thứ ba: di truyền học.

Khi sử dụng thang điểm đánh giá gen, các tác giả phát hiện những VĐV mang gen nhịp tim thấp có khả năng sở hữu nhịp tim dưới 40 bpm cao gấp đôi người thường, ngay cả khi họ tập luyện cùng cường độ. Nói cách khác, một số người sinh ra đã sở hữu "gen nhịp tim chậm".

Phát hiện này góp phần củng cố luận điểm "chọn lọc tự nhiên" đóng vai trò quan trọng trong thể thao thành tích cao. Những người có cơ địa nhịp tim chậm bẩm sinh thường dễ thích nghi và gắn bó lâu dài với các môn sức bền hơn. Thành tích của họ là sự cộng hưởng giữa nỗ lực tập luyện trên một nền tảng gen thuận lợi có sẵn.

Nhịp tim thấp an toàn với VĐV

Kết quả theo dõi trong 5 năm khẳng định hiện tượng nhịp tim thấp trong thể thao sức bền là bình thường và an toàn. Dù ghi nhận tỷ lệ cao các khoảng ngừng tim và nhịp chậm sâu, các biến cố lâm sàng như ngất xỉu hay đột tử là cực kỳ hiếm gặp. Nghiên cứu không ghi nhận bất kỳ trường hợp nguy hiểm nào trong nhóm VĐV có nhịp tim dưới 30 bpm. Điều này phản bác quan điểm cũ lo ngại rằng nhịp tim chậm khi chơi thể thao là "quả bom nổ chậm".

Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo runner nên lắng nghe cơ thể. Nhịp tim chậm chỉ được coi là bình thường nếu không đi kèm các triệu chứng như chóng mặt, ngất xỉu hay mệt mỏi bất thường. Nếu hoàn toàn khỏe mạnh, con số 30-40 nhịp mỗi phút chỉ đơn thuần là bằng chứng cho thấy trái tim đang hoạt động hiệu quả, được định hình bởi cả kỷ luật luyện tập và mã gen sẵn có.

Nhật Minh