Chạy bộ như thế nào an toàn tránh nguy cơ đột tử

Người chạy bộ cần chọn cường độ, cự ly phù hợp, theo dõi sức khỏe trước khi chạy và kiểm soát các yếu tố nguy cơ để phòng đột tử.

Theo ThS.BS Đoàn Vĩnh Bình, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chạy bộ phù hợp với thể trạng giúp nâng cao thể lực, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, người chạy không nên chủ quan về sức khỏe, bởi gắng sức có thể khởi phát biến cố tim mạch cấp, nhất là ở người có bệnh tim tiềm ẩn chưa được phát hiện. Vì vậy, trước khi chạy bộ hoặc tham gia các môn thể thao cường độ cao, mỗi người cần lưu ý những yếu tố dưới đây.

Lưu ý cường độ chạy dù thể lực tốt

Người chạy bộ lâu năm, có thành tích tốt vẫn có thể gặp biến cố tim mạch nếu có bệnh lý tiềm ẩn chưa được phát hiện. Thể lực và thành tích vận động không phản ánh đầy đủ tình trạng sức khỏe tim mạch, nhất là khi cơ thể phải chịu tải lớn trong cuộc đua đường dài.

Nghiên cứu RACER công bố trên tạp chí JAMA năm 2025 ghi nhận 176 ca ngừng tim, trong đó 59 người tử vong, trên 29,30 triệu lượt hoàn thành marathon và bán marathon tại Mỹ giai đoạn 2010-2023. Tỷ lệ tử vong do ngừng tim tương đương khoảng một ca trên 500.000 lượt hoàn thành. Phần lớn biến cố xảy ra ở một phần tư cuối cuộc đua, khi người chạy tiến gần đích.

Theo bác sĩ Bình, thường xuyên tập luyện phù hợp mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch, nhưng vận động cường độ cao khi cơ thể chưa thích nghi có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột tử ở người có bệnh tim tiềm ẩn. Thể lực và thành tích chạy không đủ để đánh giá mức độ an toàn khi vận động. Người chạy cần lựa chọn cường độ phù hợp, đồng thời chủ động phát hiện, kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Chọn cự ly phù hợp sức khỏe

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khuyến cáo người trưởng thành nên vận động cường độ vừa 150-300 phút mỗi tuần hoặc cường độ mạnh 75-150 phút, hoặc kết hợp tương đương. Đây là mục tiêu hoạt động thể lực tổng thể, không phải yêu cầu mọi người phải chạy bộ mỗi ngày hay đạt một cự ly cố định.

Người mới tập nên bắt đầu bằng những buổi chạy ngắn, có thể xen kẽ đi bộ, sau đó tăng dần thời lượng và cường độ theo khả năng thích nghi. Người đã chạy lâu năm cũng cần điều chỉnh kế hoạch theo thể trạng, giấc ngủ, mức độ mệt mỏi và điều kiện thời tiết. Không nên cố hoàn thành cự ly hoặc phá kỷ lục cá nhân khi cơ thể không đáp ứng.

Trong lúc chạy, nếu xuất hiện đau hoặc tức ngực, khó thở bất thường, choáng váng hay cảm giác sắp ngất, người tập cần dừng vận động và được đánh giá y tế. Nếu có dấu hiệu nghiêm trọng như đau ngực kéo dài, ngất hoặc khó thở dữ dội, cần gọi cấp cứu; không nên cố chạy tiếp chỉ vì đã gần đến đích.

Kiểm tra sức khỏe trước khi chạy đường dài

Bác sĩ Bình khuyến nghị, trước khi tham gia marathon hoặc tập luyện cường độ cao, người chạy nên được đánh giá tiền sử bệnh, triệu chứng khi vận động và tiền sử gia đình có người mắc bệnh tim hoặc đột tử sớm. Bác sĩ có thể đo huyết áp, khám tim mạch và chỉ định điện tâm đồ hoặc các thăm dò chuyên sâu tùy trường hợp.

Xét nghiệm đường huyết, mỡ máu cũng giúp đánh giá nguy cơ tim mạch lâu dài. Rối loạn mỡ máu thường không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng LDL-cholesterol tăng kéo dài có thể thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa trong thành động mạch, làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành và đột quỵ.

Kiểm soát yếu tố nguy cơ

Người có rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường, hút thuốc lá, bệnh tim mạch hoặc các yếu tố nguy cơ khác nên được tư vấn về kế hoạch kiểm tra, vận động phù hợp. Mỗi người cần kiểm soát huyết áp và mỡ máu thông qua chế độ ăn cân đối, hạn chế chất béo bão hòa, không hút thuốc, tuân thủ điều trị và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Huyết áp cao kéo dài làm tăng gánh nặng cho tim và tổn thương mạch máu, trong khi LDL-cholesterol tăng có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Hai yếu tố này có thể tồn tại mà không gây triệu chứng rõ ràng. Bác sĩ Bình khuyên người mắc bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính nên thường xuyên thăm khám để được đánh giá khả năng vận động và hướng dẫn tập luyện phù hợp. Ngoài chế độ ăn và vận động, bổ sung thường xuyên tinh chất GDL-5 (Policosanol chiết xuất từ phấn mía Nam Mỹ) có thể hỗ trợ điều hòa mỡ máu, góp phần giảm nguy cơ tăng huyết áp và xơ vữa động mạch.

Đình Diệu