Vì sao trẻ viêm phổi nhiều lần?

Dị dạng đường thở, suy giảm miễn dịch, bệnh tim bẩm sinh hoặc rối loạn nuốt có thể khiến trẻ viêm phổi nhiều lần.

Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới thường gặp ở trẻ em. Phần lớn trẻ hồi phục sau điều trị, song một số trường hợp bệnh tái diễn nhiều lần, phải điều trị kéo dài hoặc nhập viện.

BS.CKI Bảo Đạt, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8, cho biết tình trạng này có thể liên quan đến các bệnh lý tiềm ẩn chưa được phát hiện. Trẻ cần được khám để xác định nguyên nhân.

Bất thường cấu trúc đường thở, phổi

Một số bất thường bẩm sinh như hẹp phế quản, mềm đường thở hoặc dị dạng phổi có thể cản trở lưu thông không khí, khiến dịch tiết khó thoát ra ngoài. Dịch ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ viêm phổi tái diễn, đôi khi nhiều lần tại cùng một vùng phổi.

Trẻ có thể ho, khò khè kéo dài, thở bất thường hoặc mắc các đợt nhiễm trùng hô hấp từ những tháng đầu đời. Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ liên tục viêm phổi dù đã điều trị phù hợp.

Ngoài bất thường bẩm sinh, dị vật mắc trong phế quản cũng có thể gây tắc nghẽn, nhiễm trùng tái diễn. Trẻ có thể từng ho sặc khi ăn hoặc chơi đồ vật nhỏ, sau đó giảm triệu chứng nhưng tiếp tục ho dai dẳng, khò khè.

Suy giảm miễn dịch

Hệ miễn dịch giúp cơ thể chống lại vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh. Trẻ mắc một số rối loạn miễn dịch bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch mắc phải có thể dễ nhiễm trùng, trong đó có viêm phổi tái diễn.

Không giống những đợt nhiễm virus hô hấp thông thường ở trẻ nhỏ, suy giảm miễn dịch có thể khiến nhiễm trùng diễn tiến nặng, kéo dài, đáp ứng điều trị kém hoặc xảy ra ở nhiều cơ quan. Nếu trẻ thường xuyên viêm phổi kèm chậm tăng cân, viêm tai giữa, viêm xoang tái phát, nhiễm trùng bất thường, phụ huynh nên đưa bé đi khám chuyên sâu.

Bệnh tim bẩm sinh

Một số bệnh tim bẩm sinh làm tăng lưu lượng máu lên phổi, chẳng hạn thông liên thất lớn hoặc còn ống động mạch lớn. Tình trạng này khiến trẻ dễ mắc nhiễm trùng hô hấp và viêm phổi tái diễn.

Ngoài các đợt viêm phổi, trẻ có thể thở nhanh ngay cả khi không sốt, bú nhanh mệt, vã mồ hôi khi bú, phải ngừng bú nhiều lần hoặc chậm tăng cân. Trẻ lớn hơn có thể dễ mệt khi vận động, khó theo kịp bạn bè. Nếu bệnh tim bẩm sinh không được phát hiện, tình trạng tăng lưu lượng máu lên phổi có thể kéo dài, ảnh hưởng đến hô hấp, tăng trưởng, sức khỏe của trẻ.

Rối loạn nuốt và trào ngược dạ dày thực quản

Trẻ mắc hội chứng rối loạn nuốt hoặc bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể tăng nguy cơ viêm phổi tái diễn do hít sặc. Rối loạn nuốt thường liên quan đến các bệnh lý thần kinh - cơ, khiến trẻ khó phối hợp động tác nuốt khiến sữa, thức ăn hoặc nước bọt đi vào đường thở. Trong khi đó, trào ngược dạ dày thực quản có thể liên quan đến bất thường cấu trúc hoặc chức năng thực quản. Khi dịch dạ dày trào ngược lên cao và đi vào đường thở, phổi có thể bị tổn thương, dẫn đến viêm phổi hít.

Trẻ rối loạn nuốt thường ho, sặc khi bú hoặc ăn, khò khè sau bữa ăn, ăn uống khó khăn. Trẻ mắc trào ngược dạ dày thực quản có thể thường xuyên nôn trớ, ọc sữa, khó chịu khi ăn hoặc chậm tăng cân. Tuy nhiên, một số trường hợp hít sặc âm thầm, không có biểu hiện ho sặc rõ ràng nên khó phát hiện.

Bác sĩ Đạt lưu ý trẻ viêm phổi tái diễn kèm ho sặc khi ăn uống, nôn trớ kéo dài hoặc chậm tăng cân cần được khám. Phát hiện và điều trị rối loạn nuốt hoặc trào ngược dạ dày thực quản có liên quan đến hít sặc giúp hạn chế tổn thương phổi và nguy cơ viêm phổi tái diễn.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Theo bác sĩ Đạt, viêm phổi tái diễn thường được xác định khi trẻ mắc ít nhất hai đợt trong một năm hoặc từ ba đợt trở lên, với tổn thương phổi đã hồi phục giữa các đợt.

Phụ huynh không cần chờ đến khi trẻ mắc đủ số lần này mới đưa đi khám chuyên sâu. Những trường hợp viêm phổi lặp lại ở cùng một vùng phổi, bệnh kéo dài, chậm cải thiện dù điều trị phù hợp hoặc kèm các biểu hiện bất thường giữa những đợt bệnh đều cần kiểm tra để tìm nguyên nhân tiềm ẩn.

Ngoài số lần mắc bệnh, phụ huynh cần chú ý các biểu hiện bất thường giữa những đợt viêm phổi như ho, khò khè dai dẳng, thở nhanh ngay cả khi không sốt, dễ mệt khi vận động, bú kém, vã mồ hôi. Trẻ thường xuyên ho sặc khi ăn uống, nhiễm trùng tai mũi họng tái phát nhiều lần hoặc ho kéo dài sau một lần bị hóc, sặc cũng cần được khám.

Bác sĩ Đạt khuyến cáo phụ huynh nên lưu giữ hồ sơ khám bệnh, kết quả X-quang, siêu âm, xét nghiệm... để bác sĩ đối chiếu.

Phương Đặng