Đầu năm 2025, trong một buổi tối rất bình thường, tôi tình cờ đọc được nhiều bài viết nói về tác hại của việc lạm dụng mạng xã hội, đặc biệt là Facebook và TikTok. Những dòng phân tích về sự trì hoãn công việc, suy giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần khiến tôi giật mình. Bởi càng đọc, tôi càng thấy hình ảnh của chính mình trong đó.
Tôi năm nay 45 tuổi, không phải là người trẻ lớn lên cùng mạng xã hội, nhưng lại là người bị cuốn vào nó khá sâu. Facebook giúp tôi cập nhật tin tức, giữ liên lạc với bạn bè. TikTok mang đến những video ngắn, nhanh, giải trí tức thì. Ban đầu chỉ là "xem một chút cho đỡ căng thẳng", nhưng rồi "một chút" kéo dài thành hàng giờ lúc nào không hay. Tôi vẫn hoàn thành công việc, vẫn sinh hoạt bình thường, nhưng hiệu suất giảm đi rõ rệt, đầu óc luôn trong trạng thái mệt mỏi, phân tán.
Tôi nhận ra mình đang bị mạng xã hội chi phối nhiều hơn mức cho phép. Buổi sáng vừa thức dậy tôi đã cầm điện thoại. Trong giờ làm việc, chỉ cần rảnh vài phút là tôi lại lướt mạng. Buổi tối, thay vì đọc sách hay trò chuyện cùng gia đình, tôi "cắm mặt" vào màn hình, để rồi khi đặt điện thoại xuống thì đã quá khuya. Tôi không nghiện theo nghĩa mất kiểm soát hoàn toàn, nhưng rõ ràng tôi đang để mạng xã hội lấy đi rất nhiều thời gian và năng lượng sống.
Quyết định cai Facebook và TikTok đến với tôi không phải trong một khoảnh khắc bốc đồng, mà là sau nhiều ngày suy nghĩ. Tôi tự hỏi: "Ở tuổi 45, mình còn bao nhiêu thời gian cho những điều thực sự quan trọng? Nếu cứ tiếp tục sống trong vòng xoáy thông tin ngắn, cảm xúc nhanh, tôi sẽ còn lại gì sau vài năm nữa?
Những ngày đầu cai mạng xã hội là quãng thời gian khó khăn hơn tôi tưởng. Cảm giác trống trải xuất hiện rất rõ. Có những lúc tôi vô thức với tay tìm điện thoại, mở màn hình rồi chợt nhớ ra mình đã xóa ứng dụng. Cảm giác thiếu thốn ấy giống như khi ta quen với một thói quen xấu mà chưa kịp thay thế bằng điều gì khác. Đầu óc tôi liên tục "đòi" thông tin, đòi sự kích thích quen thuộc từ những video ngắn.
Nhưng chính trong lúc ấy, tôi bắt đầu nhìn thấy những điều mà trước đây mình bỏ quên. Ở công ty, tôi tham gia nhiều hơn vào các hoạt động chung. Tôi dành thời gian trò chuyện trực tiếp với đồng nghiệp, lắng nghe nhiều hơn thay vì chỉ phản ứng nhanh qua màn hình. Tôi nhận ra rằng những cuộc trao đổi trực tiếp, dù chậm hơn, nhưng sâu sắc và hiệu quả hơn rất nhiều so với việc cập nhật thông tin vụn vặt trên mạng xã hội.
Khi không còn Facebook và TikTok, tôi cũng có nhiều thời gian rảnh hơn vào buổi tối. Ban đầu, tôi không biết làm gì với khoảng thời gian ấy. Nhưng rồi tôi quay lại với việc đọc sách – một thói quen mà tôi từng rất yêu thích khi còn trẻ. Những trang sách giúp tôi chậm lại, suy nghĩ sâu hơn, không bị cuốn theo nhịp điệu gấp gáp của các dòng tin. Tôi đọc không nhiều, nhưng đều đặn. Mỗi ngày vài chục trang, nhưng mang lại cảm giác bình yên mà mạng xã hội không bao giờ cho tôi được.
>> Tôi bất lực tìm cách cấm con lướt TikTok
Sau vài tháng, tôi bắt đầu cảm nhận rõ những thay đổi tích cực. Khả năng tập trung của tôi tốt hơn. Tôi làm việc liền mạch, ít bị ngắt quãng. Những việc trước đây phải mất cả ngày vì liên tục bị xao nhãng, giờ chỉ cần vài tiếng. Giấc ngủ của tôi cũng cải thiện rõ rệt. Không còn thói quen lướt mạng đến khuya, tôi đi ngủ sớm hơn, ngủ sâu hơn, thức dậy với đầu óc tỉnh táo hơn.
Quan trọng hơn cả, tôi cảm thấy mình "sống thật" hơn. Khi không còn chìm trong dòng tin tức bất tận, tôi bắt đầu quan sát nhiều hơn những gì diễn ra xung quanh: một buổi sáng yên tĩnh, một cuộc trò chuyện không bị gián đoạn bởi thông báo, một bữa ăn trọn vẹn không cần đặt điện thoại bên cạnh. Những điều nhỏ bé ấy, trước đây tôi từng coi là hiển nhiên, giờ lại trở nên đáng quý.
Sau một năm, tôi có thể nói rằng mình đã rời xa Facebook và TikTok một cách trọn vẹn. Không phải vì tôi ghét mạng xã hội, mà vì tôi hiểu rằng ở giai đoạn này của cuộc đời, tôi cần sự tĩnh lặng và tập trung hơn là những dòng thông tin ồn ào. Tôi không còn cảm giác "sợ bỏ lỡ", bởi tôi nhận ra rằng phần lớn những thứ ta lo sợ bỏ lỡ trên mạng xã hội thực chất không ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống thật.
Hành trình cai nghiện mạng xã hội dạy tôi một bài học quan trọng: vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở cách chúng ta sử dụng nó. Facebook hay TikTok không xấu, nhưng nếu để chúng chiếm quá nhiều thời gian và sự chú ý, chúng sẽ âm thầm lấy đi chất lượng sống của mỗi người. Ở tuổi 45, tôi hiểu rằng thời gian không còn nhiều để lãng phí cho những thứ không mang lại giá trị lâu dài.
Các bạn không cần xóa bỏ hoàn toàn mạng xã hội như tôi, nhưng chỉ cần giảm bớt, đủ để lắng nghe bản thân và những người xung quanh. Khi ta lấy lại quyền kiểm soát thời gian, ta cũng lấy lại được sự chủ động trong cuộc sống. Một năm không Facebook, không TikTok không khiến cuộc sống của tôi nghèo đi, mà ngược lại, nó khiến cuộc sống trở nên đầy đặn hơn. Tôi không còn tìm kiếm sự giải trí tức thì, mà trân trọng những giá trị bền vững: sức khỏe, gia đình, công việc và sự bình an trong tâm trí.
- Tôi sốc khi thấy con trai lớp 6 nhảy theo clip phản cảm trên TikTok
- 18 tuổi lướt Facebook, TikTok năm giờ một ngày vì sợ 'tối cổ'
- Bất lực khi con gái 18 tuổi nghiện clip ngắn TikTok nhảm nhí, vô bổ
- 'Tôi như người tâm thần vì nghiện clip ngắn TikTok'
- Kỹ sư IT nghìn like 'cai nghiện' Facebook
- Chồng ôm điện thoại 20 phút trong nhà vệ sinh vì nghiện Facebook