Tôi xin phép được phản biện bài viết "Phía sau 'chồng đầu bếp học dốt thu nhập cao hơn kỹ sư, thạc sĩ'", như sau:
Trong bài viết này, tác giả đã khéo léo chỉ ra nghịch lý trong đánh giá giá trị con người qua bằng cấp. Thế nhưng lại rơi vào cái bẫy tư duy, phân tích dưới đây sẽ bác bỏ những hạn chế cốt lõi trong lập luận của tác giả.
Tôi lấy ví dụ như sau: Một "đầu bếp học dốt" nhận được 500 triệu từ bố mẹ để đầu tư nhà hàng, và có ngay khách hàng quen từ mạng lưới xã hội của gia đình. Một thạc sĩ không có tiền mua máy tính xịn, không được ai giới thiệu việc, phải xin vào công ty outsourcing với lương 10 triệu đồng. Đây là ví dụ về "bất công cơ hội, không phải nghịch lý cá nhân".
Tác giả khen người chồng "bằng sự cần mẫn, tay nghề vững vàng" đạt thu nhập cao, ngầm đề xuất ai cần cù thì thành công. Thành công của người đầu bếp không chỉ do "cần mẫn" mà chủ yếu do:
- Tiếp cận hệ thống đào tạo nghề: Ai cho anh ta cơ hội học nghề? Tiền đâu để đóng học phí?
- Kết nối vào mạng lưới nhà hàng để xin việc.
- Vốn đầu tư ban đầu: Dù là vốn ít, vẫn cần tiền mua dụng cụ, nguyên liệu, thuê mặt bằng. Nếu sinh ra trong gia đình quá nghèo khó, không có mạng lưới mối quan hệ xã hội, chẳng có "cần mẫn" nào đủ để vượt qua rào cản kinh tế ban đầu.
Kỹ sư, thạc sĩ thất bại có thể do:
- Thiếu cơ hội thực tập ở doanh nghiệp lớn, không có người giới thiệu.
- Không có vốn để khởi nghiệp hoặc nghiên cứu độc lập.
- Không được kết nối với "thị trường" việc làm hấp dẫn.
Trong khi đó, người "học dốt" nhưng thành công thường có:
- Gia đình hỗ trợ vốn, ví dụ mở nhà hàng riêng.
- Quan hệ với chủ nhà hàng (có thể là người quen, họ hàng).
- Được truyền nghề từ gia đình (cha mẹ, ông bà đã có nghề).
Tác giả khẳng định "không phải sự may mắn tình cờ", nhưng theo tôi thực tế ngược lại:
- May mắn về thời điểm: Nếu bắt đầu nghề đầu bếp vào năm 2019 (trước Covid-19) và năm 2023 (sau Covid-19), kết quả hoàn toàn khác. Đồng thời, làm đầu bếp ở thành phố lớn có cơ hội nhiều hơn ở tỉnh lẻ nơi có du lịch, dịch vụ không bằng.
Cuối cùng, nếu "cần mẫn là đủ", tại sao rất nhiều người khác cũng làm việc cần mẫn hơn ai hết lại không giàu? Đơn giản là vì họ không có cơ hội tiếp cận thị trường có giá trị gia tăng cao.
Tuệ