Các dấu hiệu viêm phổi ở trẻ dễ nhầm bệnh khác

Trẻ viêm phổi có thể đau bụng, nôn ói, ho, sốt hoặc khò khè giống bệnh tiêu hóa, cảm cúm, hen phế quản, khiến phụ huynh khó nhận biết.

Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi, thường do virus hoặc vi khuẩn gây ra. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi. BS.CKI Dương Minh Hùng, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8, cho biết các biểu hiện viêm phổi điển hình ở trẻ gồm sốt, ho, thở nhanh, khó thở, mệt mỏi, ăn bú kém. Tuy nhiên, một số trẻ có triệu chứng tương tự những bệnh thường gặp khác, khiến phụ huynh dễ nhầm lẫn.

Bệnh đường tiêu hóa

Một số trẻ viêm phổi có biểu hiện đau bụng, buồn nôn, nôn ói, chán ăn, trong khi triệu chứng ho hoặc khó thở chưa rõ ràng. Do đó, phụ huynh có thể nghĩ con bị rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày ruột hoặc ngộ độc thực phẩm.

Theo bác sĩ Hùng, tình trạng này có thể gặp ở trẻ viêm phổi thùy dưới. Vùng phổi gần cơ hoành bị viêm có thể kích thích màng phổi và cơ hoành, khiến cảm giác đau lan xuống bụng. Viêm phổi thùy dưới bên phải đôi khi gây đau bụng phải, cần phân biệt với viêm ruột thừa.

Bệnh tim mạch

Viêm phổi gây khó thở, thở nhanh, co kéo, giảm bú, mệt. Tuy nhiên, nếu trẻ có các biểu hiện trên kèm dấu hiệu giảm tưới máu có thể là biểu hiện suy tim cấp trong bệnh lý viêm cơ tim hoặc nhiễm trùng nặng.

Bệnh chuyển hóa

Trẻ tiêu chảy, nôn ói nhiều hoặc ít gặp hơn là bệnh đái tháo đường type 1 có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, và đặc biệt là toan chuyển hóa, gây ra thở nhanh. Nếu trẻ có kèm ho, sổ mũi do virus, phụ huynh dễ nhầm các biểu hiện này với viêm phổi. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể đe dọa tính mạng.

Vì vậy, trẻ có bất kỳ dấu hiệu thở bất thường nào, gồm cả tiếng thở lạ, phụ huynh cần cho con đi khám. Nhiều trường hợp trẻ viêm phổi kéo dài hoặc tái phát còn phát hiện dị vật đường thở kèm theo hoặc các bất thường bẩm sinh cấu trúc đường thở.

Cảm cúm, cảm lạnh

Sốt, ho, sổ mũi, nghẹt mũi và mệt mỏi là những triệu chứng thường gặp ở trẻ mắc cảm cúm, cảm lạnh, đồng thời cũng có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu của viêm phổi. Do đó, phụ huynh dễ nghĩ con chỉ mắc bệnh hô hấp thông thường.

Cảm lạnh chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp trên như mũi, họng. Trong khi, viêm phổi ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình trao đổi khí. Trẻ có thể thở nhanh ngay cả lúc nghỉ ngơi, khó thở hoặc rút lõm lồng ngực.

Bác sĩ Hùng lưu ý phụ huynh không nên chỉ dựa vào mức độ sốt, ho để đánh giá bệnh. Nếu trẻ có các dấu hiệu hô hấp kể trên kèm mệt nhiều, ăn bú giảm rõ rệt hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần đưa bé đi khám để tránh bỏ sót viêm phổi.

Hen phế quản

Trẻ có tiền sử hen thường xuất hiện những đợt ho, khò khè, khó thở tái diễn. Cơn hen thường xuất hiện sau khi trẻ tiếp xúc với các tác nhân kích thích như bụi, khói thuốc, không khí lạnh hoặc khi nhiễm virus đường hô hấp. Triệu chứng có thể nặng hơn về đêm, sáng sớm và thường cải thiện sau khi sử dụng thuốc cắt cơn theo chỉ định.

Trong khi đó, trẻ viêm phổi có thể sốt, ho liên tục, mệt mỏi và khó thở, không cải thiện hoàn toàn dù đã dùng thuốc giãn phế quản.

Theo bác sĩ Hùng, nhiễm trùng hô hấp có thể kích hoạt cơn hen, đồng thời trẻ có thể mắc hen và viêm phổi cùng lúc. Vì vậy, nếu đợt bệnh khác những lần lên cơn hen trước, đặc biệt khi đáp ứng kém với thuốc điều trị, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.

Viêm phế quản

Viêm phế quản cấp và viêm phổi đều có thể gây ho, sốt, khò khè nên dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, viêm phế quản chủ yếu ảnh hưởng đến các đường dẫn khí, còn viêm phổi gây tổn thương các túi khí, nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy.

Ở trẻ viêm phế quản không biến chứng, ho thường là triệu chứng nổi bật, có thể kéo dài 2-3 tuần dù trẻ đã hết sốt, ăn uống và sinh hoạt bình thường. Trong khi đó, viêm phổi có thể khiến trẻ mệt nhiều, giảm hoạt động và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

Bác sĩ Hùng lưu ý sự khác biệt là diễn tiến của các triệu chứng đi kèm cơn ho. Trẻ viêm phế quản có thể tiếp tục ho trong giai đoạn hồi phục, còn tình trạng sức khỏe xấu đi hoặc xuất hiện dấu hiệu suy hô hấp cần được đánh giá để loại trừ viêm phổi và các biến chứng khác.

Viêm tiểu phế quản

Viêm tiểu phế quản thường gặp ở trẻ dưới hai tuổi, nhất là trẻ nhũ nhi. Bệnh thường khởi phát với sổ mũi, ho, sau đó xuất hiện khò khè, thở nhanh và bú kém. Những biểu hiện này cũng có thể gặp ở trẻ viêm phổi do virus.

Ở trẻ viêm tiểu phế quản, tình trạng viêm và tăng tiết dịch làm hẹp các đường dẫn khí nhỏ, khiến trẻ thường khò khè, nhất là khi thở ra. Trong khi đó, trẻ viêm phổi có thể thở nhanh, khó thở mà không xuất hiện tiếng khò khè. Hai bệnh cũng có thể xảy ra đồng thời.

Viêm tiểu phế quản thường được chẩn đoán qua thăm khám, không cần chụp X-quang ngực thường quy. Nếu nghi ngờ viêm phổi đi kèm hoặc diễn tiến bệnh bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang để đánh giá tổn thương phổi và hỗ trợ chẩn đoán.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Theo bác sĩ Hùng, các triệu chứng viêm phổi ở trẻ dễ nhầm với nhiều bệnh khác, do đó cần kết hợp thăm khám và đánh giá diễn tiến bệnh để chẩn đoán chính xác. Bác sĩ kiểm tra nhịp thở, nghe phổi, đánh giá tình trạng hô hấp và đo độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂) khi cần thiết.

Với trường hợp nghi ngờ viêm phổi nặng, biểu hiện không điển hình hoặc diễn tiến bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang ngực, xét nghiệm máu hoặc xét nghiệm tìm tác nhân gây bệnh để hỗ trợ chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị.

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm nếu ho, sốt kèm thở nhanh khi nghỉ, mệt nhiều, ăn bú giảm hoặc bệnh ngày càng nặng. Trẻ khó thở, rút lõm lồng ngực rõ, thở rên, tím tái, co giật hoặc khó đánh thức, cần cấp cứu ngay.

Bác sĩ Hùng khuyến cáo phụ huynh không tự điều trị theo đơn thuốc cũ hoặc chủ quan khi triệu chứng giống những lần mắc bệnh trước. Phát hiện, điều trị viêm phổi kịp thời giúp giảm nguy cơ suy hô hấp và biến chứng nghiêm trọng, nhất là ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền.

Phương Đặng