Khi các dự án đô thị quy mô lớn được triển khai, thu hồi đất nông nghiệp là điều khó tránh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vấn đề không nằm ở việc thu hồi đất, mà ở hệ quả sau đó: người dân sẽ sống bằng gì khi không còn ruộng đất – tư liệu sinh kế truyền thống của họ?
Trong nhiều trường hợp, phương án đền bù chủ yếu vẫn là tiền mặt. Cách làm này có ưu điểm là nhanh gọn, dễ triển khai, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro xã hội về trung và dài hạn. Không ít hộ dân, đặc biệt là nông dân lớn tuổi hoặc thiếu kỹ năng phi nông nghiệp, sau khi nhận tiền đền bù không có định hướng sinh kế rõ ràng, dẫn đến tiêu hết tiền, thất nghiệp, thậm chí phát sinh các vấn đề xã hội.
Từ thực tế đó, tôi cho rằng, cần nhìn nhận đền bù không chỉ là bồi thường tài sản, mà là chuyển đổi sinh kế. Một giải pháp đáng cân nhắc là xây dựng các căn shophouse nhỏ hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh, ưu tiên bán cho các hộ gia đình bị thu hồi đất, kèm theo điều kiện hạn chế chuyển nhượng trong một khoảng thời gian nhất định, ví dụ 10 năm.
Ưu điểm lớn nhất của mô hình này là giúp người dân tiếp tục bám trụ tại địa bàn sinh sống quen thuộc, đồng thời có điều kiện tạo thu nhập thông qua kinh doanh nhỏ, dịch vụ hoặc cho thuê. Với diện tích vừa phải (khoảng 60–100 m2), loại hình nhà ở này phù hợp với khả năng tài chính và tập quán sinh kế của đa số hộ dân bị thu hồi đất.
>> 'Vòng luẩn quẩn định giá đất đền bù'
Việc hạn chế chuyển nhượng không nhằm gây khó cho người dân, mà để tránh tình trạng đầu cơ chính sách. Nếu không có ràng buộc, rất dễ xảy ra hiện tượng bán lại ngay sau khi nhận nhà, khiến tài sản rơi vào tay giới đầu tư, còn người dân thì nhanh chóng mất cả đất lẫn nguồn sống. Khi đó, gánh nặng an sinh xã hội cuối cùng vẫn quay trở lại với Nhà nước.
Để giải pháp này khả thi, cần bảo đảm một số điều kiện đi kèm: giá bán phải thực sự ưu đãi, có thể khấu trừ trực tiếp vào tiền đền bù; cơ chế vay dài hạn với lãi suất thấp; quy hoạch đồng bộ hạ tầng để hoạt động kinh doanh có tính thực chất; và tiêu chí phân bổ minh bạch, công khai.
Phát triển đô thị không chỉ được đo bằng quy mô công trình hay tổng mức đầu tư, mà còn bằng khả năng ổn định đời sống của những người phải nhường đất cho phát triển. Một chính sách đền bù hợp lý sẽ giúp người dân đứng vững sau khi bị thu hồi đất, thay vì chỉ trao cho họ một khoản tiền và để mọi rủi ro xã hội phát sinh về sau.
- 'Định giá đất đền bù không bằng một phần mười giá thị trường'
- 'Tăng thuế khi đất ở TP HCM được bồi thường gấp 25 lần giá nhà nước'
- Ba mũi tấn công dẹp nạn 'cò đất' bỏ cọc đấu giá
- Kẽ hở đấu giá sáu vòng thổi giá đất huyện 30 tỷ đồng một m2
- 'Cò đất' không sợ công khai người bỏ cọc đấu giá đất
- 80% bỏ cọc đấu giá đất ở Thanh Oai, Hà Nội