Theo Liên minh Vaccine Toàn cầu Gavi, bước sang năm 2026, lĩnh vực phát triển vaccine sẽ có giai đoạn chuyển đổi lớn, được thúc đẩy bởi những đột phá khoa học và sự hợp tác toàn cầu. Trong đó, công nghệ mRNa tiếp tục mở rộng ứng dụng, hướng tới các liệu pháp điều trị. Song song, công nghệ protein tái tổ hợp và vector virus vẫn giữ vai trò chủ chốt nhờ khả năng sản xuất quy mô lớn với chi phí hợp lý.

Các cải tiến trong chất bổ trợ và phương thức đưa vaccine như nhắm vào niêm mạc mũi, miệng, phổi hoặc sử dụng miếng dán không kim tiêm hứa hẹn nâng cao hiệu quả miễn dịch và tăng khả năng tiếp cận ở các quốc gia có nguồn lực hạn chế. Trí tuệ nhân tạo cũng đang góp phần cách mạng hóa phát triển vaccine, giúp xác định mục tiêu tiềm năng và thiết kế thử nghiệm lâm sàng chính xác, nhanh chóng hơn.

Một trong những ưu tiên nổi bật là vaccine RSV dạng pre-F fusion dành cho phụ nữ mang thai. Vaccine RSV dạng pre-F fusion là loại vaccine nhắm vào protein F của virus RSV ở trạng thái tiền hợp nhất (prefusion). Đây là cấu trúc đặc biệt của protein F trước khi virus hợp nhất với tế bào người. Khi giữ được dạng này, vaccine có thể kích thích cơ thể tạo ra kháng thể trung hòa mạnh mẽ hơn nhiều so với dạng hậu hợp nhất (post-fusion).

Vaccine này giúp truyền kháng thể bảo vệ sang trẻ sơ sinh trước khi chào đời, giảm nguy cơ mắc bệnh nặng trong những tháng đầu đời. Các thử nghiệm đã chứng minh hiệu quả bảo vệ trên 80%, đồng thời giảm gánh nặng nhập viện.

Trong lĩnh vực vaccine đường ruột, năm 2026 sẽ chứng kiến bước tiến quan trọng với vaccine uống phòng tả do công ty của Nam Phi phát triển, lần đầu tiên thực hiện chương trình sản xuất khép kín tại châu Phi. Ngoài ra, dữ liệu mới từ các vaccine rotavirus sản xuất tại Ấn Độ tiếp tục khẳng định tác động lớn trong việc giảm tỷ lệ tử vong và bệnh tật ở trẻ em.

Đối với HIV, nền tảng mRNA đang được thử nghiệm để tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh mẽ và chính xác hơn. Các nghiên cứu tập trung vào việc từng bước huấn luyện hệ miễn dịch tạo ra kháng thể trung hòa rộng, yếu tố then chốt để ngăn ngừa HIV. Năm 2026 cũng sẽ có thêm các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 đối với vaccine HIV. Việc này nhằm kiểm tra phản ứng miễn dịch từ mũi tiêm. Ngoài ra, các hệ sinh thái vaccine khu vực đang được xây dựng, tăng năng lực sản xuất và dịch chuyển từ mô hình viện trợ sang tự chủ.

Văn Hà