Người Mỹ dần quen với lạm phát cao

Người Mỹ đang trải qua một trong những giai đoạn lạm phát cao dài nhất thế kỷ, khiến không ít người bắt đầu coi đây là trạng thái bình thường mới.

Olena Nicks (34 tuổi) - một nhà phân tích tại Long Island (New York) phải thắt chặt hầu bao vì giá cả đắt đỏ. Nicks cho biết những năm gần đây, cô thấy rõ giá tăng mạnh tại quầy rau quả trong siêu thị và vé máy bay khi đi nghỉ.

Để đối phó, cô đã giảm ăn tại nhà hàng và hạn chế mua đồ ăn nhanh. Nhóm bạn của cô cũng từ bỏ những hoạt động giải trí như bowling, để tổ chức gặp nhau tại nhà một người trong nhóm. "Nói là bực bội vẫn còn nhẹ. Cảm giác như bạn đang mắc kẹt vậy", Nicks nói.

Báo cáo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) công bố ngày 14/10 cho thấy giá cả tại Mỹ tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, lạm phát nước này đã trên mục tiêu 2% trong 65 tháng liên tiếp.

Lạm phát cao kéo dài nhiều năm đã tác động đến cách người Mỹ nhìn nhận nền kinh tế. Việc này có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ cách họ cân đối chi tiêu đến bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng tới. Tại Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), các quan chức đang đặt câu hỏi liệu kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng có đến mức khó kiềm chế hay không.

"Người dân bắt đầu chấp nhận lạm phát cao như thực tế cuộc sống, và đó là điều đáng lo ngại", Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack viết trên mạng xã hội hồi tuần trước.

Hiện tại là một trong những giai đoạn lạm phát cao kéo dài nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ. Theo phân tích của CNBC dựa trên dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, chuỗi lạm phát trên 2% hiện tại là dài nhất trong thế kỷ XXI.

Lạm phát Mỹ bắt đầu vượt mục tiêu từ đầu năm 2021. Đến nay, mức tăng CPI bình quân vào khoảng 4,5%.

Người tiêu dùng dự báo lạm phát còn tăng tốc. Theo khảo sát do Fed New York công bố tuần trước, lạm phát một năm tới được kỳ vọng tăng 0,3 điểm phần trăm lên 3,9% - cao nhất hơn 3 năm.

Một trong những mối lo chính của quan chức Fed là doanh nghiệp và người tiêu dùng điều chỉnh hành vi lâu dài để thích ứng với giá cả cao. Việc này có thể tạo ra tác động lan tỏa khắp nền kinh tế.

Dự báo chi phí tăng, doanh nghiệp có thể chủ động tăng giá bán từ sớm. Trong khi đó, người lao động cũng yêu cầu mức lương cao hơn để ứng phó với cú sốc giá cả.

Những điều này có thể khiến lạm phát kỳ vọng trở thành hiện thực, làm giảm hiệu quả các công cụ chính sách tiền tệ của Fed. "Phải ghìm lạm phát kỳ vọng lại, để chính sách tiền tệ trở nên hiệu quả và dễ đoán. Đó phải là mục tiêu số một của các ngân hàng trung ương", nhà kinh tế học Gary Richardson cho biết.

Quan chức Fed đang theo dõi sát, xem người tiêu dùng có phản ứng trước áp lực lạm phát hay không và như thế nào. Tại sự kiện hồi tháng trước, Chủ tịch Fed Minneapolis Neel Kashkari cho biết một lãnh đạo công đoàn nói với ông rằng lạm phát "còn tệ hơn" suy thoái. Cuộc trò chuyện đã ảnh hưởng đến quan điểm của ông về sự đánh đổi giữa hai mục tiêu của Fed, là ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm.

Nhìn chung, các nhà kinh tế học coi tăng lãi suất là công cụ chủ yếu của Fed để làm chậm nhu cầu, qua đó giảm tốc độ tăng giá hàng năm. Diane Swonk, kinh tế trưởng tại hãng kiểm toán KPMG, cho biết về dài hạn, tăng lãi suất có thể có lợi cho người tiêu dùng nhờ kiểm soát được lạm phát. Nhưng trong ngắn hạn, người tiêu dùng sẽ chịu thêm áp lực do chi phí đi vay cao hơn.

Sau khi tăng lãi suất hồi tháng 9, Fed được dự báo tiếp tục hành động trong cuộc họp tháng 12 và năm 2027. "Lạm phát giống như ung thư. Nếu để nó di căn, tình hình sẽ càng tồi tệ. Còn việc điều trị gây đau đớn, nhưng vẫn tốt hơn là di căn", Swonk nói.

Trên mạng xã hội, người đứng đầu Fed Cleveland cho biết bà nhận thấy người dân đang phải "lựa chọn" thay vì "chuyển sang mua hàng rẻ hơn". Ví dụ, họ phải chọn giữa mua thực phẩm và thanh toán các hóa đơn thiết yếu.

Người tiêu dùng ngày càng than phiền về mức tăng giá sau nhiều năm lạm phát cao. Vài tháng gần đây, chi phí tiêu dùng thậm chí tăng nhanh hơn tiền lương, đồng nghĩa sức mua của họ suy giảm.

Giá cả cao đang "chi phối suy nghĩ của người tiêu dùng", Joanne Hsu - Giám đốc khảo sát niềm tin tiêu dùng tại Đại học Michigan cho biết. "Họ vẫn coi đó là một thực tế không thể chấp nhận", Hsu nói thêm.

Dù vậy, các nhà kinh tế học cho rằng người Mỹ không nên trông chờ giá cả giảm xuống quá mức. Giảm phát (mức tăng giá hàng năm dưới 0%) có thể đẩy nền kinh tế Mỹ vào vòng xoáy đi xuống.

Thay vào đó, điều họ nên hy vọng là tốc độ tăng giá trong 12 tháng chậm hơn mức tăng lương. Nếu điều này diễn ra đủ lâu, tiền lương cao hơn và sức mua tăng sẽ giúp người tiêu dùng có khả năng chi trả tốt hơn.

Hà Thu (theo CNBC, Reuters)