Khó tuyển thợ làm trần thạch cao dù có 1,6 triệu thanh niên 'ba không'

Đi cà phê, tôi nghe một người quen than phiền rằng tìm thợ làm trần thạch cao bây giờ khó hơn trước dù tiền công không phải không trả được.

Khó tìm thợ nhận việc, có người nhận rồi lại hẹn lần lữa hoặc xin vào học nghề được vài tuần rồi lặn mất tăm. Trong khi đó, công việc này không nhất thiết đòi hỏi kỹ năng gì cao siêu, người mới có thể học nghề từ thợ lành nghề, làm quen dần rồi tích lũy kinh nghiệm để nâng cao thu nhập.

Điều khiến tôi suy nghĩ là giữa lúc nhiều công trình cần người, vẫn có không ít người trẻ loay hoay chưa biết học gì, làm gì và bắt đầu từ đâu.

Câu chuyện ấy khiến tôi liên tưởng đến con số khoảng 1,6 triệu thanh niên thuộc nhóm "3 ba không", tức không học tập, không có việc làm và không tham gia đào tạo.

Hai thực tế đặt cạnh nhau tạo ra một nghịch lý đáng suy ngẫm. Một bên có nhu cầu tuyển người, một bên có người trẻ chưa tham gia học tập hay lao động. Vì sao thị trường vẫn thiếu thợ trong khi nhiều người trẻ chưa tìm được hướng đi?

Theo tôi, vấn đề không đơn giản là người trẻ ngại lao động chân tay. Công việc làm trần thạch cao đòi hỏi sức khỏe, sự tỉ mỉ, khả năng làm việc trên cao, mang vác vật liệu và chịu được bụi bẩn, nóng bức tại công trường.

Người mới vào nghề thường phải bắt đầu từ những việc phụ, thu nhập ban đầu có thể chưa cao, trong khi thời gian học việc không phải lúc nào cũng được trả công tương xứng. Nếu so với những công việc trong môi trường sạch sẽ, giờ giấc ổn định hơn, nghề xây dựng có những bất lợi rõ ràng.

Bên cạnh đó, không phải cứ có việc tuyển dụng là người lao động có thể lập tức đáp ứng. Thợ lành nghề cần thời gian tích lũy kinh nghiệm, còn người mới cần người hướng dẫn, được đào tạo bài bản và có cơ hội tăng thu nhập theo tay nghề.

Nếu chủ thầu chỉ muốn tuyển người làm được việc ngay, nhưng không muốn đầu tư đào tạo thợ mới, tình trạng thiếu nhân lực có thể tiếp diễn. Ngược lại, nếu người trẻ chỉ muốn tìm công việc nhẹ nhàng, thu nhập cao ngay từ đầu mà chưa có kỹ năng, họ cũng khó đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Tôi nghĩ cũng cần nhìn vào cách xã hội đánh giá nghề nghiệp. Nhiều gia đình dành phần lớn kỳ vọng cho con đường đại học, xem đó là lựa chọn ưu tiên, trong khi học nghề đôi khi bị coi là phương án dành cho những người học kém.

Nhưng một người có tay nghề tốt, biết làm việc chuyên nghiệp, giữ chữ tín và biết tính toán chi phí vẫn có thể xây dựng cuộc sống ổn định. Nghề làm trần thạch cao cũng vậy, nếu có kinh nghiệm, biết đọc bản vẽ, xử lý kỹ thuật và tổ chức đội thợ, người lao động không nhất thiết phải dừng lại ở vị trí làm thuê.

Tuy nhiên, không thể chỉ khuyên thanh niên đi làm mà bỏ qua trách nhiệm của doanh nghiệp và người tuyển dụng. Muốn có thợ, cần có mức lương tương xứng với sức lao động, điều kiện làm việc an toàn, thời gian nghỉ ngơi hợp lý và lộ trình học nghề rõ ràng.

Những công việc nặng nhọc nhưng thu nhập bấp bênh, thiếu bảo đảm sẽ khó giữ chân người lao động lâu dài. Muốn nghề xây dựng thu hút người trẻ, việc nâng cao hình ảnh nghề nghiệp phải đi cùng cải thiện thực tế tại công trường.

Còn với người trẻ, nếu chưa có định hướng hoặc chưa tìm được công việc phù hợp, có lẽ điều cần làm trước tiên không phải là chờ một công việc hoàn hảo xuất hiện, mà là thử tìm hiểu những nghề có nhu cầu thực tế. Không phải ai cũng hợp với đại học, cũng không phải ai cũng phù hợp với nghề xây dựng. Nhưng học một nghề, có kỹ năng để tự nuôi sống bản thân và từng bước nâng cao thu nhập vẫn là con đường đáng cân nhắc hơn việc đứng ngoài thị trường lao động quá lâu.

Nhìn con số 1,6 triệu thanh niên "ba không", sẽ thật vội khi kết luận rằng người trẻ lười biếng hay doanh nghiệp tuyển dụng kém.

Nhưng chúng gợi ra một câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để nhu cầu của thị trường lao động gặp được lựa chọn của người trẻ? Nếu nghề cần người không có sức hút, còn người tìm việc thiếu kỹ năng hoặc chưa sẵn sàng bắt đầu từ công việc cơ bản thì chúng ta sẽ giải quyết thế nào?

Theo tôi, thay vì chỉ trách người trẻ không chịu làm hoặc than khó tuyển lao động, cần tìm cách giúp họ tiếp cận việc học nghề, được trả công công bằng và nhìn thấy tương lai trong công việc mình làm.

Bởi thị trường không chỉ cần những tấm bằng, mà còn cần những người thợ giỏi, còn người trẻ, dù chọn đại học hay học nghề, cuối cùng vẫn cần một "nhất nghệ tinh" để tự chủ cuộc sống.

Phước An