Giới khoa học theo dõi biến đổi của H1N1 để dự báo mùa cúm

Các nhà khoa học đang theo dõi những thay đổi nhỏ ở H1N1 để đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến mức độ lây lan và hiệu quả bảo vệ của vaccine mùa cúm tới.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), mùa cúm sắp tới tại nước này có thể ở mức trung bình, dựa trên xu hướng những năm trước và đánh giá của chuyên gia. Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý mức độ nghiêm trọng của một mùa cúm khó dự đoán chính xác trước khi dịch bắt đầu.

Để dự đoán và chuẩn bị về mùa cúm sắp tới, các nhà khoa học theo dõi sát diễn biến bệnh cúm ở những khu vực khác. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết số mẫu cúm được phát hiện trên toàn cầu từ tháng 2 đến tháng 8/2026 thấp hơn cùng kỳ năm trước. Các virus lưu hành chủ yếu vẫn là những chủng cúm mùa quen thuộc, gồm cúm A và dòng cúm B Victoria.

Một yếu tố đang được giới nghiên cứu theo dõi là số ca phát hiện H1N1 gần đây tăng lên. Trong một nhánh H1N1 có tên D.3.1.1, các nhà khoa học ghi nhận một số thay đổi nhỏ ở protein haemagglutinin trên bề mặt virus, bộ phận giúp virus bám và xâm nhập tế bào.

Các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy kháng thể có thể nhận diện một số biến thể này kém hơn so với chủng H1N1 được sử dụng trong vaccine cúm mùa năm nay. Tuy nhiên, hiện chưa rõ khác biệt đó có làm giảm hiệu quả bảo vệ ngoài thực tế hay không.

Các nhà nghiên cứu tại Viện Francis Crick đang tiếp tục đánh giá khả năng nhận diện những virus cúm mới nổi của kháng thể ở những người có tiền sử mắc bệnh và tiêm chủng khác nhau. Phương pháp này trước đó từng cho thấy miễn dịch sẵn có đối với biến thể H3N2 subclade K cao hơn dự đoán từ các thử nghiệm ban đầu, đồng thời tăng thêm sau tiêm vaccine.

Vaccine cúm mùa tại Bắc bán cầu năm nay được cập nhật để phù hợp hơn với các chủng đang lưu hành, gồm H1N1, H3N2 và cúm B. Tiêm chủng vẫn được xem là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong, nhất là ở người có nguy cơ biến chứng.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng chú ý đến H3N2 là chủng phổ biến nhất tại Nam bán cầu. Một nhánh mới của H3N2, được gọi là subclade K, chiếm phần lớn các mẫu H3N2 được phân tích từ tháng 2/2026. Khi biến thể này mới xuất hiện cuối mùa cúm 2025 ở Nam bán cầu, tốc độ tích lũy đột biến từng làm dấy lên lo ngại về khả năng né miễn dịch.

Tuy nhiên, mùa cúm 2025-2026 ở Bắc bán cầu dù khởi phát sớm tại một số khu vực châu Âu nhưng mức độ nặng khác nhau giữa các quốc gia và không đồng loạt vượt các mùa trước. Nam bán cầu năm nay cũng chưa ghi nhận một mùa cúm nghiêm trọng bất thường.

Tại Mỹ, vaccine cúm được ước tính đã giúp ngăn khoảng 180.000 ca nhập viện và hàng nghìn ca tử vong trong mùa trước. Các chuyên gia cho rằng dù diễn biến mùa cúm sắp tới còn khó dự báo, việc tiêm vaccine theo khuyến cáo vẫn có vai trò giảm gánh nặng bệnh tật trong những tháng tới.

Văn Hà (Theo Gavi)