Từ câu chuyện đánh người vì mâu thuẫn ở chung cư, buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào vấn đề lớn hơn: Sống ở chung cư, chúng ta cần gì để không biến hàng xóm thành đối thủ, không biến hành lang thành nơi đối đầu?
Người ta vẫn hay an ủi nhau rằng sống ở chung cư thì "đóng cửa lại là xong", mạnh ai nấy sống, không phiền đến ai là được. Nhưng ai từng ở chung cư đủ lâu đều hiểu, đó chỉ là một nửa vấn đề.
Bởi dù cánh cửa căn hộ có khép chặt đến đâu, chúng ta vẫn phải dùng chung thang máy, chung hành lang, chung bãi gửi xe, và chung cả những âm thanh rất đời thường vọng qua các bức tường.
Chính sự gần gũi không thể tránh ấy khiến chung cư trở thành nơi cần nhiều sự tinh tế hơn bất kỳ không gian sống nào khác. Chỉ một va chạm nhỏ, nếu thiếu văn hóa ứng xử, cũng đủ trở thành mồi lửa cho những xung đột không ai mong muốn.
Bởi rất nhiều "chuyện nhỏ" sẽ không bao giờ vượt ngưỡng chịu đựng, nếu con người kịp giữ lại cho nhau một khoảng tử tế vừa đủ. Không ai mua một căn hộ, ký vào hợp đồng cả đời người, để rồi mỗi lần bước ra hành lang lại phải mang theo cảm giác đề phòng.
Không ai mong sống giữa những ánh nhìn căng thẳng, những tiếng cãi vã treo lơ lửng sau cánh cửa nhà mình. Càng không ai muốn con trẻ lớn lên trong môi trường mà người lớn sẵn sàng chửi bới, xô xát nhau chỉ vì những chuyện lẽ ra có thể nói bằng lời.
Có người cho rằng "tình làng nghĩa xóm" là khái niệm của những con ngõ cũ, của làng quê thấp thoáng hàng rào tre, còn đời sống chung cư thì ai biết nhà nấy cho đỡ phiền.
Người ta sống cạnh nhau suốt nhiều năm, cùng đi chung một thang máy, cùng mở cửa ra một hành lang, nhưng lại gần như không biết mặt, không biết tên, thậm chí không biết nhau đang vui hay buồn.
Khi sự xa lạ trở thành mặc định, chỉ cần một va chạm nhỏ cũng đủ làm bầu không khí chung trở nên căng thẳng. Thực ra, tình làng nghĩa xóm trong chung cư không đòi hỏi sự thân thiết như ruột thịt, cũng không cần những mối quan hệ ràng buộc nặng nề.
Nó chỉ cần đủ để con người nhớ rằng phía sau cánh cửa đối diện cũng là một gia đình đang mưu sinh, đang mệt mỏi, đang lo toan đủ điều như chính mình. Đủ để biết dừng lại trước khi nói ra một lời quá đáng, đủ để tìm đến đúng kênh khi có bức xúc thay vì trút giận lên người khác, đủ để hiểu rằng không ai cố tình làm phiền ai. Những điều tưởng chừng rất nhỏ ấy lại chính là sợi dây mỏng manh nhưng bền bỉ giữ cho cộng đồng không trượt khỏi sự tử tế.
Một lời chào ngắn ngủi trong thang máy, một cái gật đầu khi gặp nhau ở hành lang, hay đơn giản là thái độ tôn trọng tối thiểu dành cho người sống cạnh mình - tất cả đều có thể trở thành "lớp đệm" giúp mâu thuẫn không bật lên thành xung đột.
Tình làng nghĩa xóm không phải điều gì xa xỉ hay lỗi thời; nó là kỹ năng sống cần thiết trong không gian chung cư ngày càng đông đúc. Chỉ cần mỗi người chủ động mở lòng thêm một chút, cư xử chậm lại một nhịp, những khối bê tông cao tầng ấy sẽ không còn là nơi người ta chỉ ở cạnh nhau, mà là nơi có thể cùng nhau sống, cùng nhau gìn giữ sự bình yên chung.
Nhiều tòa nhà treo ngay ngắn bảng "quy tắc ứng xử văn minh" ở sảnh, chữ in đậm, câu chữ rất đẹp. Nhưng lạ là, chỉ cần bước sâu vào trong vài tầng, người ta vẫn nghe tiếng cãi vã, vẫn thấy những ánh nhìn khó chịu, thậm chí có lúc là xô xát. Bởi văn hóa không phải thứ chỉ cần đọc qua là tự nhiên thấm vào người. Văn hóa không nằm yên trên bảng nội quy, mà sống trong từng hành vi nhỏ lặp lại mỗi ngày, trong cách con người chọn phản ứng khi bị làm phiền hay khi phải đối diện với bất đồng.
Văn hóa chung cư thể hiện rất rõ ở những tình huống tưởng chừng vụn vặt. Trẻ con gây ồn có được nhắc nhở bằng sự kiên nhẫn hay bằng tiếng quát nặng nề? Người lớn khi bức xúc có tìm đến ban quản lý, tổ dân cư, hay chọn cách tự "xử" cho hả giận? Những mâu thuẫn nhỏ được giải quyết sớm, hay bị dồn nén qua ngày này sang ngày khác cho đến khi bùng lên thành xung đột?
Chính trong những khoảnh khắc ấy, người ta nhận ra rằng một lời nói mềm có thể làm dịu cả hành lang, còn một câu gắt gỏng có thể khiến bầu không khí trở nên căng thẳng suốt nhiều ngày liền.
Một sai lầm khá phổ biến trong đời sống chung cư là nghĩ rằng mọi chuyện rồi ban quản lý sẽ lo. Có việc thì gọi bảo vệ, có mâu thuẫn thì đẩy lên ban quản lý, còn cư dân chỉ cần đóng tiền và ở cho yên. Nhưng thực tế, ban quản lý chỉ là đơn vị vận hành: họ giữ thang máy chạy đều, đèn hành lang sáng, nước không gián đoạn.
Còn văn hóa sống - thứ quyết định chung cư yên hay bất an - thì không một bộ phận nào có thể làm thay cho chính những người đang sống ở đó.
Không phải ban quản lý nào cũng đủ gần để hiểu hết những bức xúc rất đời của cư dân, và cũng không thể có mặt kịp lúc trong mọi va chạm nhỏ.
Khi kênh phản ánh không rõ ràng, khi quy trình xử lý mâu thuẫn thiếu người trung gian, cư dân dễ rơi vào cảm giác bị bỏ mặc. Và khi không còn niềm tin vào cách giải quyết chung, người ta rất dễ chọn con đường tự mình "đòi công bằng" - con đường ngắn nhất nhưng cũng nguy hiểm nhất. Chỉ một phút nóng giận, một hành động thiếu kiểm soát, có thể làm sụp đổ sự bình yên mà cả tòa nhà đã cố giữ suốt nhiều năm.
Muốn chung cư thực sự yên ổn, cần nhiều hơn những quy định hành chính. Cần kênh phản ánh rõ ràng, minh bạch để cư dân biết gửi gắm bức xúc đúng chỗ. Cần quy trình xử lý mâu thuẫn có người trung gian, đủ uy tín để lắng nghe và hòa giải.
Nhưng trên hết, cần ý thức cộng đồng từ mỗi cá nhân: hiểu rằng mỗi hành vi thiếu kiềm chế của mình không chỉ ảnh hưởng đến một người đối diện, mà lan ra hàng chục, hàng trăm con người cùng chung mái nhà.
Vũ Thị Minh Huyền