Vụ việc "hiệp sĩ đường phố" Nguyễn Thanh Hải bị bắt không chỉ gây sửng sốt với nhiều người vì số tiền bị chiếm đoạt hay số lượng nạn nhân, mà theo tôi, còn buộc chúng ta phải đối diện với một câu hỏi: Vì sao rất nhiều người đã tin, đã gửi gắm hy vọng và tiền bạc cho những "hiệp sĩ tự phong" như vậy?
Khoảng trống thứ nhất, khi người thân rơi vào bẫy lao động ở nước ngoài, gia đình nạn nhân thường ở trong trạng thái hoảng loạn, không biết phải làm gì.
Giữa lúc ấy, một tài khoản Facebook hay TikTok xuất hiện, những tài khoản này thường đăng những hình ảnh "giải cứu thành công", thậm chí khẳng định "không lấy tiền", dễ trở thành chiếc phao tâm lý duy nhất để họ bám vào.
Thứ hai, mạng xã hội đã đóng vai trò không nhỏ trong việc tạo dựng uy tín giả cho các "hiệp sĩ". Thuật toán ưu ái video kịch tính, hình ảnh xúc động, lời kể nhân văn.
Một cảnh "giải cứu", một cái ôm đoàn tụ, một giọt nước mắt được quay cận cảnh... đủ để biến một cá nhân thành "người hùng" chỉ sau vài video. Trong không gian ấy, lượt xem, lượt chia sẻ và bình luận tích cực vô tình trở thành những tờ giấy "chứng nhận đạo đức", thay thế cho mọi kiểm chứng pháp lý.
Đáng lo ngại hơn, chính cộng đồng cũng tham gia vào quá trình "phong hiệp sĩ" này. Nhiều người trong chúng ta chia sẻ, tung hô, gán danh xưng "hiệp sĩ", "người tốt", mà hiếm khi đặt câu hỏi: Họ là ai, có thẩm quyền gì, chịu trách nhiệm trước pháp luật ra sao nếu có rủi ro xảy ra?
Nhìn rộng ra hơn, tôi thấy trong những năm gần đây, nhiều tài khoản của các YouTube dưới danh nghĩa kêu gọi thiện nguyện... thường xuyên sản xuất những video về những người có hoàn cảnh khó khăn... rồi kêu gọi quyên góp, từ thiện.
Có lẽ, ban đầu là mối quan hệ win - win dưới danh nghĩa lòng tốt: Nhân vật nhận được quyên góp, các Youtuber có "danh" và được "lợi" từ YoTtube. Nhưng theo thời gian, điều gì đảm bảo họ vẫn đi đúng hướng ban đầu?
Có lẽ, đây là những lời nhắc nhở về cách chúng ta trao niềm tin trong không gian mạng. Khi cảm xúc bị dẫn dắt bởi hình ảnh kịch tính đi kèm lòng trắc ẩn, sự cảnh giác rất dễ bị đặt xuống sau cùng.
|
Hàng loạt 'hiệp sĩ' quảng cáo cứu người miễn phí nhưng ăn chặn tiền tỷ Nguyễn Thanh Hải được xác định vai trò cầm đầu, xây dựng vỏ bọc "hiệp sĩ cứu người" trên mạng xã hội. Thông qua các tài khoản có lượng người theo dõi lớn, Hải thường xuyên đăng tải video, bài viết khẳng định hoạt động giải cứu là "miễn phí, không nhận tiền" nhằm tạo uy tín. Nhóm này thậm chí còn bố trí người quay phim, dàn dựng nội dung phỏng vấn nạn nhân để thu hút sự chú ý của cộng đồng. Tuy nhiên, PC02 xác định, bản chất hoạt động của nhóm Hải hoàn toàn trái ngược với quảng cáo. Khi thân nhân người bị nạn liên hệ nhờ giúp đỡ, Hải ra điều kiện phải chuyển tiền mới tiến hành giải cứu. Sau khi nhận được "đơn hàng", Hải móc nối với các đầu mối tại Campuchia để đưa nạn nhân ra khỏi các khu lừa đảo. Nhóm này cấu kết nâng khống số tiền chuộc, yêu cầu gia đình nạn nhân chuyển tiền qua nhiều tài khoản trung gian để chiếm đoạt phần chênh lệch. Tiền thu được, Hải dùng một phần trả cho phía Campuchia, phần còn lại chia nhau hưởng lợi. |
Đức Cường