Hà cớ gì chúng ta phải 'chạy bộ đến chết'?

Khi thành tích trở thành áp lực, nhiều người có thể quên mất giới hạn của cơ thể và mục đích ban đầu của việc tập luyện.

Chạy bộ vốn là để khỏe hơn, sống lâu hơn và tận hưởng cuộc sống. Vậy tại sao một hoạt động vốn có lợi cho sức khỏe lại đôi khi trở thành cuộc đua khiến con người phải đánh đổi chính sức khỏe, thậm chí cả tính mạng của mình?

Vừa qua, thông tin nữ runner Hàn Quốc tử vong khi tham gia một cuộc chạy bộ, trong khi chỉ còn cách vạch đích khoảng 500 m, khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng.

Sự việc một lần nữa làm dấy lên những tranh luận về chạy bộ, về giới hạn chịu đựng của cơ thể và về cái giá mà con người sẵn sàng trả để chinh phục một thành tích thể thao.

Tôi không phải vận động viên chuyên nghiệp. Tôi chỉ là một người tham gia chạy bộ phong trào hơn một năm nay. Lý do tôi tìm đến chạy bộ khá đơn giản: sau Covid-19, sức khỏe của tôi suy yếu rõ rệt.

Tôi muốn tìm một phương pháp để phục hồi thể lực, cải thiện sức khỏe và lấy lại trạng thái tốt hơn cho bản thân. Và thực tế, chạy bộ đã mang lại những thay đổi tích cực mà tôi có thể cảm nhận được.

Chính từ trải nghiệm đó, tôi càng tin rằng chạy bộ là một hoạt động rất tốt. Nhưng cũng từ việc quan sát phong trào chạy bộ ngày càng phát triển, tôi bắt đầu tự hỏi: Hà cớ gì chúng ta phải chạy bộ đến chết? Chạy bộ để khỏe hơn, hay để chứng minh mình giỏi hơn?

Không khó để nhận ra chạy bộ đang trở thành một phong trào rộng khắp ở Việt Nam. Từ đường phố, công viên đến những cung đường ven biển, từ thành thị đến nông thôn, ngày càng có nhiều người mang giày chạy và tham gia các câu lạc bộ, giải chạy.

Đây là một tín hiệu đáng mừng trong bối cảnh nhiều người ít vận động, dành quá nhiều thời gian cho công việc và thiết bị điện tử. Tôi không phủ nhận những giá trị mà phong trào này mang lại.

Chạy bộ giúp con người vận động nhiều hơn, cải thiện thể lực, giải tỏa căng thẳng và có thêm cơ hội giao lưu, kết nối. Với nhiều người, trong đó có tôi, chạy bộ còn là một cách để chăm sóc bản thân sau những giai đoạn sức khỏe sa sút. Nhưng khi một hoạt động vì sức khỏe trở thành một cuộc đua thành tích, câu chuyện có thể rẽ sang hướng khác.

Ban đầu, có thể chúng ta chỉ muốn chạy vài kilomet mỗi ngày. Sau đó, chúng ta muốn chạy 5 km nhanh hơn, 10 km xa hơn, rồi chinh phục bán marathon và marathon. Khi đã hoàn thành một cự ly, thay vì hài lòng với những gì mình đạt được, chúng ta lại muốn thành tích lần sau phải tốt hơn lần trước.

Chạy nhanh hơn, xa hơn, nhiều hơn dần trở thành mục tiêu. Bản thân việc đặt mục tiêu không có gì sai. Thành tích có thể giúp chúng ta có động lực tập luyện, kỷ luật hơn và vượt qua giới hạn của chính mình.

Vấn đề nằm ở chỗ: chúng ta đang làm chủ mục tiêu, hay đang trở thành nô lệ của nó? Khi một người bất chấp sự mệt mỏi, bỏ qua những dấu hiệu bất thường của cơ thể, cố hoàn thành quãng đường chỉ vì không muốn bỏ cuộc, không muốn thua kém người khác hoặc không muốn phá vỡ kế hoạch đã đặt ra, thì chạy bộ không còn đơn thuần là chăm sóc sức khỏe nữa.

Đó có thể đã trở thành một cuộc chạy đua với cái tôi của chính mình. Mạng xã hội và áp lực phải có thành tích Sự phát triển của mạng xã hội khiến thành tích chạy bộ ngày càng dễ được nhìn thấy, so sánh và đánh giá.

Một người hoàn thành marathon có thể nhận được nhiều lời chúc mừng. Một người phá kỷ lục cá nhân có thể trở thành nguồn cảm hứng cho cả cộng đồng. Những con số về quãng đường, tốc độ và thời gian hoàn thành được chia sẻ rộng rãi, tạo ra động lực cho người khác bắt đầu tập luyện.

Đó là mặt tích cực. Nhưng mặt trái là thành tích của người khác đôi khi trở thành áp lực của chính mình. Thấy người ta chạy 10 km, mình cũng muốn chạy 10 km. Thấy người ta hoàn thành marathon, mình cũng muốn đăng ký marathon.

Thấy người khác đạt thành tích ấn tượng, mình cảm thấy bản thân cần phải cố gắng nhiều hơn, dù thể lực, tuổi tác, tiền sử sức khỏe và quá trình tập luyện của mỗi người hoàn toàn khác nhau. Đáng lo ngại hơn, một số người mới bắt đầu chạy bộ có thể đặt mục tiêu quá cao, đăng ký những cự ly dài khi chưa có đủ nền tảng thể lực, chưa được chuẩn bị đầy đủ và chưa hiểu cách phân bổ sức lực.

Có người tăng quãng đường quá nhanh, tập luyện quá dày hoặc coi việc chạy xuyên qua đau đớn là biểu hiện của ý chí. Trong khi đó, cơ thể con người không vận hành theo lượt thích, lời tán thưởng hay những con số trên ứng dụng theo dõi chạy bộ.

Một người chạy marathon trong ba giờ không có nghĩa người khác phải làm được điều tương tự. Một người có thể chạy mỗi ngày không có nghĩa tất cả chúng ta đều cần chạy như vậy. Và việc một người hoàn thành được một cự ly không đồng nghĩa với việc cự ly ấy phù hợp với tất cả mọi người.

Mỗi người có một điểm xuất phát, một thể trạng và một giới hạn khác nhau. Chúng ta có thể học hỏi thành tích của người khác, nhưng không nên lấy thành tích ấy làm thước đo duy nhất cho sự tiến bộ của bản thân. Ý chí là cần thiết, nhưng biết dừng lại cũng là bản lĩnh.

Trong thể thao, tinh thần vượt khó rất đáng quý. Nếu chỉ cần mệt một chút đã bỏ cuộc, chúng ta khó có thể đạt được những mục tiêu dài hạn.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa sự khó chịu thông thường khi vận động và những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm của cơ thể. Không phải cứ cố thêm một chút là tốt. Không phải cứ vượt qua đau đớn là chiến thắng. Và không phải cứ chạm được vạch đích thì mọi lựa chọn trên đường chạy đều đúng đắn.

Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất không phải là những thử thách để chúng ta chứng minh ý chí. Đó là những cảnh báo cần được xem trọng.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng, người chạy cần dừng lại, tìm hỗ trợ y tế và không cố tiếp tục chỉ vì vạch đích đã ở rất gần. Tôi không cho rằng một tai nạn trên đường chạy có thể được quy kết đơn giản là do chạy quá sức hay chạy theo thành tích.

Muốn xác định nguyên nhân một trường hợp tử vong cụ thể, cần có thông tin y tế và kết quả điều tra đáng tin cậy. Nhưng những sự việc đau lòng như vậy buộc chúng ta phải nhìn lại cách mình tiếp cận thể thao, nhất là khi chạy bộ đang trở thành một phong trào đại chúng.

Bởi không ai bắt đầu chạy bộ với mong muốn đánh đổi mạng sống. Phần lớn chúng ta tìm đến nó vì muốn khỏe hơn, sống tốt hơn. Nếu cuối cùng lại biến việc chạy thành một cuộc thử thách mà trong đó, dừng lại bị xem là thất bại, còn cố chạy đến cùng được tôn vinh như chiến thắng, thì có lẽ chúng ta cần xem lại những quan niệm của mình về thể thao.

Biết dừng đúng lúc không phải là hèn nhát. Điều chỉnh mục tiêu không phải là thất bại. Chấp nhận chạy chậm hơn người khác cũng chẳng có gì đáng xấu hổ. Đôi khi, bản lĩnh lớn nhất không nằm ở việc cơ thể có thể chịu đựng đến đâu, mà nằm ở khả năng nhận biết khi nào không nên tiếp tục. Đừng biến một môn thể thao thành cuộc thi về giá trị bản thân.

Có một điều tôi nghĩ những người chạy bộ phong trào nên tự hỏi: Nếu không có ai nhìn thấy thành tích của mình, không có ai khen ngợi, không có bức ảnh nào để đăng lên mạng xã hội, chúng ta có còn muốn chạy không? Nếu câu trả lời là có, có lẽ chúng ta vẫn đang tìm thấy niềm vui thực sự trong hoạt động này.

Chúng ta chạy vì muốn hít thở không khí trong lành, cảm nhận cơ thể khỏe khoắn hơn, giải tỏa áp lực sau một ngày làm việc và tận hưởng những khoảng thời gian dành riêng cho bản thân.

Còn nếu mỗi buổi chạy đều trở thành một cuộc truy đuổi con số, nếu không đạt được thành tích mong muốn thì cảm thấy bản thân kém cỏi, nếu đau vẫn cố chạy chỉ vì sợ mất chuỗi tập luyện hay sợ bị người khác đánh giá, chúng ta nên dừng lại để tự hỏi mình đang chạy vì điều gì.

Thành tích không phải điều xấu. Chinh phục những giới hạn của bản thân cũng không sai. Nhưng thành tích chỉ có ý nghĩa khi nó phục vụ cuộc sống, chứ không phải khi cuộc sống phải phục vụ thành tích. Đặc biệt với người mới chạy, điều quan trọng không phải là đăng ký cự ly dài nhất hay hoàn thành nhanh nhất có thể. Hãy bắt đầu từ khả năng hiện tại, tăng khối lượng tập luyện từ từ, dành thời gian phục hồi, ngủ đủ, ăn uống hợp lý và tìm hiểu cách tập luyện phù hợp.

Người có bệnh nền hoặc những yếu tố nguy cơ về sức khỏe nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi bước vào chương trình tập luyện cường độ cao. Việc chuẩn bị cho một cuộc đua dài không thể được thay thế bằng sự quyết tâm nhất thời.

Chúng ta cũng cần xây dựng một văn hóa chạy bộ lành mạnh hơn: cổ vũ người hoàn thành mục tiêu nhưng không thần tượng hóa việc bất chấp sức khỏe; tôn trọng người chạy nhanh nhưng cũng trân trọng người chạy chậm; khuyến khích sự tiến bộ nhưng không tạo áp lực phải liên tục phá kỷ lục cá nhân.

Một người chạy 5 km đều đặn, an toàn và duy trì được nhiều năm không hề kém giá trị hơn người chinh phục marathon. Và các giải chạy, câu lạc bộ, người tổ chức cũng cần coi trọng việc truyền thông về an toàn, hướng dẫn chuẩn bị thể lực, bố trí hỗ trợ y tế và quy trình ứng phó khẩn cấp.

Không một khẩu hiệu cổ vũ nào có thể thay thế cho việc đánh giá đúng rủi ro và bảo vệ người tham gia. Cuối cùng, vạch đích quan trọng nhất không nằm trên đường chạy Sau hơn một năm chạy bộ, tôi biết ơn môn thể thao này vì những cải thiện mà nó mang lại cho sức khỏe của mình.

Tôi vẫn tin rằng chạy bộ là một trong những cách tốt để chăm sóc bản thân, miễn là chúng ta tập luyện phù hợp và biết tôn trọng giới hạn của cơ thể. Tôi không phản đối marathon.

Tôi cũng không phản đối việc đặt mục tiêu hay phá kỷ lục cá nhân. Tôi chỉ băn khoăn khi thấy một hoạt động vốn hướng đến sức khỏe có nguy cơ bị cuốn vào cuộc đua thành tích, nơi người ta đôi khi quên mất lý do đầu tiên khiến mình mang giày ra đường.

Chúng ta chạy bộ để sống khỏe hơn, chứ không phải để chứng minh mình có thể chịu đựng nhiều hơn người khác. Chúng ta có thể đặt mục tiêu, nhưng không cần biến mọi buổi chạy thành một cuộc chiến.

Chúng ta có thể nỗ lực vượt qua giới hạn, nhưng phải hiểu rằng giới hạn của cơ thể không phải lúc nào cũng có thể được vượt qua bằng ý chí. Và nếu một ngày nào đó, cơ thể lên tiếng rằng đã đến lúc phải dừng lại, xin đừng xem việc dừng lại là thất bại. Bởi suy cho cùng, chẳng có chiếc huy chương nào đáng giá hơn sự sống.

Chẳng có kỷ lục cá nhân nào quan trọng hơn việc chúng ta có thể trở về nhà an toàn, tiếp tục công việc, ở bên gia đình và mang giày chạy vào ngày hôm sau.

Hà cớ gì chúng ta phải chạy bộ đến chết, khi mục đích ban đầu chỉ là để sống khỏe hơn? Có lẽ, điều đáng tự hào nhất của một người chạy bộ không phải là đã chạy nhanh đến đâu, xa đến mức nào, mà là sau nhiều năm, họ vẫn có thể tiếp tục chạy - với một cơ thể khỏe mạnh, một tinh thần vui vẻ và một tình yêu bền bỉ dành cho cuộc sống.

Lê Quý Hoàng