Thông tin tỉnh Sơn La dự kiến tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 với bài thi tổ hợp gồm tới 6 môn đã nhanh chóng tạo ra một làn sóng tranh luận. Tôi có cảm giác kỳ thi vốn đã nặng nề nay dường như bị "chất thêm gánh". Sáu môn học, sáu lĩnh vực kiến thức khác nhau, gộp lại trong một bài thi duy nhất - nghe qua đã đủ khiến nhiều gia đình giật mình, tự hỏi liệu một học sinh lớp 9, ở độ tuổi còn nhiều biến động tâm sinh lý, có thể gánh nổi khối lượng ấy hay không?
Trong nhiều năm qua, mô hình thi tuyển sinh vào lớp 10 với ba môn bắt buộc (Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba) đã trở thành "khung quen" với học sinh, phụ huynh và nhà trường ở hầu hết các địa phương. Dẫu chưa phải là nhẹ nhàng, nhưng ít nhất nó tạo ra một giới hạn tương đối rõ ràng để học sinh định hướng ôn tập. Thực tế cho thấy, ngay cả với ba môn thi, không ít em đã phải bước vào guồng học tập căng thẳng từ rất sớm: lịch học dày đặc, buổi tối kéo dài đến khuya, cuối tuần gần như không còn khoảng thở.
Với nhiều phụ huynh, từ cuối học kỳ I lớp 9, con họ đã phải "chạy nước rút" trong tâm thế lo âu thường trực. Trong bối cảnh đó, việc đề xuất bài thi tổ hợp tới sáu môn trong một bài duy nhất, với 80 câu trắc nghiệm làm trong 90 phút, rõ ràng không còn là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là một bước nhảy rất xa về mức độ yêu cầu đối với người học.
Hãy thử đặt mình vào vị trí một học sinh lớp 9 ở độ tuổi mà các em vẫn đang loay hoay giữa lớn và chưa kịp lớn. Ban ngày là giờ học chính khóa, tối đến là bài tập Toán, Văn, tiếng Anh; xen giữa là Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa - mỗi môn một cách tư duy, một kiểu ghi nhớ, một áp lực riêng. Không chỉ là nhiều hơn về số lượng, mà là sự chồng chéo liên tục về yêu cầu nhận thức. Các em buộc phải chuyển đổi trạng thái tư duy không ngừng: từ logic tính toán sang ghi nhớ sự kiện, từ suy luận khoa học sang cảm thụ ngôn ngữ. Điều đó, với người lớn có thể chỉ là "thêm vài môn", nhưng với học sinh cuối cấp, lại là một gánh nặng tâm lý kéo dài suốt cả năm học.
>> Ngày học 12 tiếng để 'chạy đua' vào lớp 10 công lập
Ngay cả khi ngành giáo dục khẳng định đề thi chủ yếu nằm trong chương trình lớp 9, với tỷ lệ lớn câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu, thì áp lực không nằm ở độ khó của từng câu hỏi, mà ở độ rộng của toàn bộ khối kiến thức phải chuẩn bị. Sáu môn học đồng nghĩa với sáu hệ thống kiến thức, sáu mạch tư duy, sáu kiểu kiểm tra khác nhau - tất cả được nén lại trong một kỳ thi mang tính quyết định. Liệu việc mở rộng đánh giá như vậy có thực sự giúp học sinh học tốt hơn, hay chỉ khiến các em phải học vội, học dàn trải để vượt qua kỳ thi?
Trước khi đặt thêm áp lực lên vai học sinh, cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng về lộ trình, thời gian chuẩn bị và khả năng tiếp nhận thực tế của các em. Một kỳ thi tốt không chỉ đo được kiến thức, mà còn phải bảo vệ được tinh thần học tập và niềm tin của học sinh vào con đường học vấn phía trước. Giáo dục hiệu quả không phải là chất lên thật nhiều kiến thức, mà là giúp người học đủ thời gian và không gian để hiểu, để nhớ và để trưởng thành cùng tri thức.
Điều khiến nhiều phụ huynh và giáo viên thực sự lo ngại không chỉ nằm ở số lượng môn thi, mà ở thời điểm áp dụng. Phần lớn các trường THCS đã đi qua hơn nửa chặng đường năm học, học kỳ I đã khép lại, guồng học tập của học sinh lớp 9 đã gần như được "định hình" theo phương án thi quen thuộc. Trong bối cảnh ấy, việc đưa ra một thay đổi lớn như kỳ thi tổ hợp 6 môn chẳng khác nào buộc học sinh phải đổi hướng giữa dòng.
Không ít người trong chúng ta từng đi qua những mùa thi với cảm giác vừa sợ hãi vừa mệt mỏi, để rồi sau đó nhận ra: điều đọng lại không phải là đề thi khó hay dễ, mà là cảm xúc bị tổn thương khi nỗ lực của mình không được đánh giá đúng. Với học sinh lớp 9 hôm nay, các em đang ở độ tuổi nhạy cảm, nơi một kỳ thi quá nặng có thể gieo vào lòng các em cảm giác thất bại sớm, cảm giác "mình không đủ tốt" - thứ ám ảnh dai dẳng hơn nhiều so với một điểm số thấp. Giáo dục, nếu không cẩn trọng, có thể vô tình làm tổn thương chính những con người mà nó có sứ mệnh nâng đỡ.
- Giáo viên tư vấn kiểu 'bàn lùi' trước kỳ thi vào lớp 10
- Giáo viên hù dọa để con tôi chọn thi lớp 10 trường top dưới
- Khẩu chiến vì 4.0 IELTS được cộng điểm, tuyển thẳng vào lớp 10
- Nghịch lý 'thi vào 10 trượt lắm, thi đại học đỗ nhiều'
- 'Bài thi tổ hợp thay cho môn thi thứ tư vào lớp 10'
- 'Phụ huynh nổi đóa khi tôi tư vấn cho học sinh không thi vào 10'