Từ ngày 10/1, ứng dụng có tên Si Le Me (tiếng Trung: Chết chưa?) bất ngờ vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí trên App Store Trung Quốc, với số lượt tải trong vài ngày qua tăng gấp 100 lần, tạo nên làn sóng tranh luận sôi nổi về thực trạng cô đơn tại quốc gia này.
Cơ chế hoạt động của Si Le Me rất đơn giản. Mỗi ngày, người dùng mở ứng dụng và nhấn một nút xanh để "điểm danh". Nếu lỡ hai nhịp liên tiếp (quá 48 giờ) không thao tác, hệ thống sẽ gửi email cảnh báo đến danh sách liên hệ khẩn cấp mà người dùng đã cài đặt trước đó (người thân, bạn bè).
Ứng dụng Si Le Me yêu cầu người dùng "điểm danh" bằng cách nhấn một nút và sẽ thông báo cho người liên hệ khẩn cấp nếu họ không thực hiện việc này trong vòng hai ngày. Ảnh: Farknotp/Dreamstime
Trên thị trường quốc tế, ứng dụng này có tên là Demumu. Ra mắt từ tháng 6/2025 với phí tải một nhân dân tệ, nay đã tăng lên 8 nhân dân tệ (khoảng 30.000 đồng) khi lượng người dùng tăng vọt. Đội ngũ phát triển - gồm những người sinh năm 1990 - cho biết họ tạo ra công cụ này để bảo vệ những người sống một mình trước rủi ro bị lãng quên. Sức hút của ứng dụng đến từ sự tối giản: không theo dõi sức khỏe, không tính năng trò chuyện, chỉ đơn thuần là một cái chạm tay để xác nhận "tôi vẫn ổn".
Tiến sĩ Zhao Litao thuộc Viện Đông Á (Singapore) nhận định, trong bối cảnh đô thị hiện đại, người trẻ có thể không cần sự bầu bạn thường xuyên, nhưng nhu cầu "được nhìn thấy" (visibility) là tối quan trọng. "Đây không phải sự tò mò bệnh hoạn, mà là cảm giác mất an toàn thường trực. Họ sợ gặp sự cố y tế hoặc tai nạn mà không ai hay biết", ông nói.
Tuy nhiên, cái tên trần trụi Si Le Me – một cách chơi chữ nhại theo ứng dụng giao đồ ăn nổi tiếng Ele.me (Đói chưa) – đã vấp phải nhiều chỉ trích. Trên mạng xã hội Weibo, nhiều ý kiến cho rằng cái tên này vi phạm điều kiêng kỵ về cái chết trong văn hóa Á Đông, đề xuất đổi thành Huo Zhe Me (Còn sống không?).
Một người dùng bình luận: "Nó giống trò đùa hơn là công cụ cứu hộ. Nó không giúp tôi sống sót khi gặp sự cố, chỉ giúp người khác biết tôi đã qua đời trước khi cơ thể phân hủy".
Đáp lại, anh Lyu, đại diện nhóm phát triển, khẳng định: "Cái chết là điều ai cũng phải đối mặt. Dũng cảm nhìn nhận nó giúp chúng ta trân trọng cuộc sống hơn".
Ứng dụng Si Le Me (Bạn đã chết chưa?) đã trở thành ứng dụng được tải xuống nhiều nhất trên Apple Store của Trung Quốc từ ngày 10/1. Ảnh minh họa: Wu Hao/EPA/Shutterstock
Cơn sốt của ứng dụng "Chết chưa?" phản ánh một thực tế đáng lo ngại về cấu trúc xã hội Trung Quốc. Theo Cục Thống kê Quốc gia, tỷ lệ hộ gia đình một người đã tăng từ 7,8% cách đây hai thập kỷ lên 19,5% vào năm 2024. Ước tính có khoảng 123 triệu người đang sống một mình, trong đó 110 triệu người ở độ tuổi lao động (20-50 tuổi). Viện Nghiên cứu Beike dự báo con số này sẽ chạm mốc 200 triệu người vào năm 2030.
Giáo sư Wei-Jun Jean Yeung của Đại học Quốc gia Singapore lý giải, tỷ lệ sinh giảm, tuổi thọ tăng và xu hướng ngại kết hôn đang khiến mô hình gia đình truyền thống bị phá vỡ. Trong xã hội đề cao tốc độ và sự tự lực, mạng lưới an toàn cho người độc thân ngày càng mỏng manh. Câu hỏi "Ai sẽ là người liên hệ khẩn cấp?" trở thành nỗi trăn trở của nhiều người trẻ xa quê.
Nhà nhân khẩu học Biao Xiang nhìn nhận việc cài đặt ứng dụng như một sự "bi quan thầm lặng", tương tự các trào lưu "nằm yên" (tang ping) của giới trẻ trước áp lực cuộc sống.
Hiện tại, nhóm phát triển đang nghiên cứu thêm tính năng gửi tin nhắn SMS để tăng tính kịp thời. Trong khi đó, các bản sao miễn phí như Huo Le Me cũng bắt đầu xuất hiện, cho thấy nhu cầu về cảm giác an toàn kỹ thuật số tại Trung Quốc vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Không chỉ Trung Quốc, "cái chết cô độc" đang trở thành cuộc khủng hoảng xã hội tại các quốc gia láng giềng như Nhật Bản, Hàn Quốc thúc đẩy sự ra đời của hàng loạt giải pháp công nghệ giám sát.
Theo dữ liệu từ cảnh sát Nhật Bản, trong năm 2024, có khoảng 68.000 người chết một mình tại nhà. Khác với ứng dụng trên điện thoại, Nhật Bản thiên về các giải pháp "giám sát thụ động". Các công ty điện lực và nước sạch cung cấp dịch vụ theo dõi công tơ thông minh; nếu chỉ số không thay đổi trong 24 giờ, nhân viên sẽ liên lạc kiểm tra. Thậm chí, một số công ty như R65 Inc. còn sử dụng cảm biến gắn trong bóng đèn hoặc tủ lạnh để phát hiện bất thường mà không xâm phạm quyền riêng tư qua camera.
Tại Hàn Quốc, với tỷ lệ hộ độc thân chiếm tới 34,5% (năm 2023), chính phủ nước này đã "tuyên chiến" với nạn Godoksa (chết cô độc). Seoul ứng dụng AI với dịch vụ "AI Care Call". Mỗi tuần, AI sẽ tự động gọi điện cho những người sống một mình để hỏi thăm sức khỏe, ăn uống. Hệ thống thông minh này có thể phân tích giọng nói để phát hiện cảm xúc tiêu cực và báo động cho nhân viên xã hội nếu người nghe không bắt máy hoặc có dấu hiệu trầm cảm.
Minh Phương (Theo Straitstimes, Financial Times)