Mức sinh giảm đẩy quốc gia đông dân nhất thế giới vào nguy cơ 'chưa giàu đã già'

Tỷ lệ sinh của Ấn Độ giảm xuống dưới ngưỡng thay thế, đẩy quốc gia đông dân nhất thế giới vào nguy cơ già hóa dân số nhanh chóng trước khi kịp đạt đến sự thịnh vượng.

Báo cáo dân số toàn cầu mới nhất từ Moody's Ratings cho thấy, tổng tỷ suất sinh của Ấn Độ đã giảm xuống dưới mức 2,1 con – ngưỡng cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định lâu dài. Hiện tại, trung bình mỗi phụ nữ Ấn Độ sinh khoảng 1,9 con, giảm mạnh so với mức 3,3 con vào đầu những năm 2000. Số trẻ em sinh ra hàng năm tại nước này cũng sụt giảm từ đỉnh điểm 29 triệu trẻ vào năm 2001 xuống còn chưa đầy 23 triệu.

Một quốc gia bước vào giai đoạn "xã hội già hóa" khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% dân số. Tỷ lệ này chạm mốc 14% đưa quốc gia đó thành "xã hội già", 21% là "xã hội siêu già".

Nhóm dân số từ 65 tuổi trở lên tại Ấn Độ hiện chiếm khoảng 7%, cho thấy đây vẫn là một quốc gia tương đối trẻ. Tuy nhiên, Moody's dự báo tỷ lệ này sẽ tăng lên 14% vào năm 2049 và chạm mốc 21% vào khoảng năm 2065. Như vậy, Ấn Độ chỉ mất khoảng 16 năm để chuyển từ xã hội già sang siêu già, nhanh hơn đáng kể so với 19 năm của Mỹ và 29 năm của Indonesia.

Hệ quả là Ấn Độ phải đối mặt với kịch bản "chưa giàu đã già". Nước này bước vào giai đoạn "già hóa" từ khoảng năm 2024, dự kiến chuyển sang giai đoạn "dân số già" vào khoảng năm 2049 và "siêu già" vào khoảng năm 2065. Tiến trình vốn kéo dài qua nhiều thế hệ ở các nước phát triển nay bị thu hẹp lại chỉ trong vài thập kỷ tại Ấn Độ.

Sự chuyển biến này đặc biệt đáng chú ý bởi thu nhập bình quân đầu người của Ấn Độ vẫn ở mức thấp hơn nhiều so với các nền kinh tế phát triển như châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản. Tiến trình phát triển truyền thống theo chuỗi "kinh tế phát triển, mặt bằng học vấn nâng cao, phụ nữ tham gia lực lượng lao động, chi phí nuôi con gia tăng và cuối cùng dẫn đến sụt giảm tỷ lệ sinh" dường như đã bị thu hẹp đáng kể. Mức sinh sụt giảm giờ đây diễn ra ngay cả khi quốc gia chưa kịp đạt tới sự thịnh vượng.

Báo cáo phân tích, khi các quốc gia châu Âu, Mỹ và Nhật Bản tiến vào giai đoạn già hóa dân số, họ đã tích lũy được mức thu nhập cao cùng hệ thống y tế và an sinh xã hội tương đối hoàn chỉnh. Ngược lại, các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ sẽ phải gánh chịu áp lực tài chính lớn từ lương hưu, chăm sóc y tế và điều dưỡng dài hạn trong bối cảnh thu nhập bình quân đầu người vẫn ở mức thấp.

Lợi thế "dân số vàng" từng là động lực tăng trưởng kinh tế lớn nhất của Ấn Độ trong quá khứ. Khi đà tăng trưởng của lực lượng lao động chậm lại, năng lực sản xuất sẽ bị hạn chế, đồng thời quy mô người tiêu dùng thu hẹp có thể làm suy yếu cầu nội địa. Do đó, tăng trưởng kinh tế tương lai của Ấn Độ sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào việc cải thiện năng suất lao động.

Moody's chỉ ra rằng trình độ học vấn gia tăng cùng sự tham gia mạnh mẽ hơn của phụ nữ vào lực lượng lao động khiến giới trẻ có xu hướng trì hoãn việc lập gia đình. Bên cạnh đó, gánh nặng chi phí nhà ở, chăm sóc trẻ em, giáo dục và y tế ngày càng đắt đỏ cũng khiến việc nuôi dạy con trở thành áp lực tài chính lớn. Những bất ổn kinh tế và tâm lý lo âu về tương lai tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của nhiều gia đình. Ngoài ra, sự phát triển của mạng xã hội và dòng chảy thông tin toàn cầu cũng thúc đẩy lối sống ưu tiên gia đình quy mô nhỏ lan rộng.

Hiện có hơn 70% dân số thế giới sống tại các quốc gia có tỷ suất sinh bằng hoặc dưới mức thay thế. Tỷ suất sinh trung bình toàn cầu đã giảm từ mức 4,9 vào năm 1950 xuống còn khoảng 2,2 hiện nay. Ngoài Ấn Độ, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên tại Trung Quốc cũng đã tăng từ 7% lên 14% chỉ trong vòng 20 năm. Các quốc gia như Brazil, Thái Lan và Thổ Nhĩ Kỳ đều ghi nhận xu hướng tương tự.

Sụt giảm sinh không còn là bài toán riêng của các nước giàu mà đã trở thành thách thức mang tính toàn cầu. Moody's nhận định các chính sách khuyến sinh như hỗ trợ tiền mặt, trợ cấp định kỳ, miễn giảm thuế, ưu đãi mua nhà hay chính sách nghỉ thai sản đều khó có thể đảo ngược xu thế biến đổi căn bản này của cấu trúc dân số.

Bình Minh (Theo Tech News)