Trường công 'mắc kẹt' vì bị cấm thu tiền dạy môn tăng cường

Nhiều hiệu trưởng bối rối khi bị cấm thu tiền dạy tăng cường nhưng ranh giới giữa nhóm này với môn "tự nguyện" hay kinh phí lại mơ hồ, có thể thêm gánh nặng cho thầy cô.

Bộ Giáo dục và Đào tạo tuần trước ban hành Thông tư 85 về hoạt động giáo dục ngoài chương trình chính khóa, có hiệu lực từ 15/11.

Theo đó, với dạy tăng cường, Bộ cấm trường phổ thông (lớp 1-12) thu tiền dưới mọi hình thức, vì đây là kiến thức cơ bản, cần thiết mà học sinh được tiếp cận bình đẳng. Kinh phí dạy tăng cường lấy từ ngân sách. Với các môn theo nhu cầu học sinh, trường được thu học phí dựa trên đăng ký tự nguyện của phụ huynh.

Theo PGS. TS Trương Đình Thăng, giảng viên cao cấp, trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, định hướng của Thông tư 85 "đáng ghi nhận". Trong bối cảnh giáo dục phổ thông chuyển mạnh từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực, học sinh cần có thêm cơ hội khám phá sở thích, phát triển năng khiếu, trải nghiệm nghề nghiệp... và hình thành những năng lực cần thiết.

"Quy định mới được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý cho việc đa dạng hóa hoạt động giáo dục, mở rộng cơ hội học tập và phát triển của học sinh, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của trường", ông Thăng nói.

Tuy nhiên, việc bị cấm thu tiền dạy tăng cường sẽ khiến trường công lập đối mặt nhiều khó khăn, bất cập, theo nhiều hiệu trưởng.

Đầu tiên là thiếu kinh phí. Thầy Quang, Phó hiệu trưởng một trường liên cấp ở Hà Nội, nói hiện không có ngân sách để miễn phí dạy tăng cường.

Nhiều năm nay, trường tổ chức dạy Tiếng Anh liên kết với một trung tâm, học phí trung bình tháng khoảng 160.000 đồng/học sinh. Trong số này, 40% để trả cho giáo viên - là người của trung tâm, 15-20% phí quản lý, cơ sở vật chất để lại trường, còn lại của trung tâm thu.

Với 600 học sinh đang theo học, nếu miễn phí, thầy Quang nhẩm tính ít nhất trường cần chi gần 60 triệu đồng mỗi tháng, cả năm học lên tới 540 triệu, chưa tính các hoạt động cần mời chuyên gia, nghệ nhân, vận động viên, tổ chức dã ngoại... như Bộ đề cập.

"Số tiền này rất lớn với ngân sách trường công lập", thầy cho hay.

Đồng tình, hiệu trưởng một trường tiểu học ở TP HCM nói học phí Tiếng Anh tăng cường hiện dao động khoảng 450.000-500.000 đồng học sinh/tháng. Trong đó, 80-85% để trả cho đối tác vận hành, còn lại dùng để nộp thuế, chi trả điện nước, sửa chữa cơ sở vật chất và tiết kiệm làm thu nhập tăng thêm cho giáo viên vào cuối năm. Trường sẽ gặp khó nếu phải miễn phí hoạt động này.

Cô Vân, hiệu trưởng một trường tiểu học ở Hà Nội, dẫn chứng với sự kiện mời ca sĩ về giao lưu văn hóa, âm nhạc với học sinh tháng trước, trường phải trả cát-xê 10 triệu đồng, trong đó 8 triệu là cô tự bỏ ra.

"Nếu không có nguồn kinh phí bổ sung mà vẫn yêu cầu nhà trường dạy thì rất khó duy trì, nhất là những nội dung có chuyên gia hoặc đơn vị liên kết tham gia", cô Vân nói. "Chúng tôi như mắc kẹt với quy định".

Trong khi đó, các hiệu trưởng cho biết nhiều phụ huynh có nhu cầu cho con học tăng cường tại trường, do học phí rẻ, chỉ bằng 1/3-1/5 tại trung tâm bên ngoài, lại được thầy cô quản lý và không phải đón con về sớm, vào lúc 15-15h30.

Khó khăn thứ hai là nhân lực. Theo thầy Trần Ngọc Lâm, Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Tân Định, TP HCM, không thể mặc nhiên cho rằng giáo viên phổ thông có đủ chuyên môn để dạy tất cả nội dung, như kỹ năng sống, trí tuệ nhân tạo, Tin học chuyên sâu... Trong khi đó, định mức công việc hiện nay được tính theo chương trình chính khóa, lần lượt 1,9, 2,3 và 1,7 giáo viên/lớp với các bậc tiểu học, THCS, THPT, không gồm dạy tăng cường.

"Nếu yêu cầu giáo viên tiếp tục giảng dạy ngoài giờ hoặc bổ sung thêm tiết, cần xác định rõ đây có phải thời gian vượt định mức hay không và chế độ thù lao như thế nào", thầy Nguyễn Văn Nhật Phương, Hiệu trưởng trường Tiểu học Lê Đình Chinh, TP HCM, nói.

Nếu không có cơ chế chi trả phù hợp, các hiệu trưởng thấy rằng việc dạy miễn phí sẽ tạo thêm áp lực cho thầy cô, từ đó ảnh hưởng tới đời sống của họ, khiến giờ học không hiệu quả.

Theo thầy Lâm, về lý thuyết, trường có thể chuyển từ dạy tăng cường miễn phí sang dạy theo nhu cầu để được thu tiền. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ ranh giới giữa hai hoạt động này chưa rõ ràng.

Cô Vân ở Hà Nội cũng băn khoăn vì nội dung dạy của hai chương trình có nhiều điểm giao thoa, như ngoại ngữ, kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo... Bộ phân biệt "học tăng cường" là cung cấp kỹ năng nền tảng, còn "chương trình theo nhu cầu" là nội dung chuyên sâu, nâng cao.

"Đây là những tiêu chí mơ hồ", cô Vân nói. "Nếu không rõ ràng, các trường rất dễ lúng túng, phát sinh cách hiểu khác nhau".

TS Trương Đình Thăng cho rằng những lo ngại nói trên là có cơ sở. Muốn dạy tăng cường hiệu quả, trường cần giáo viên đủ năng lực, phòng học, thiết bị, học liệu..., tức đều đòi hỏi có kinh phí.

Thông tư nêu nguồn chi từ ngân sách và tài chính hợp pháp, không đồng nghĩa là các trường có sẵn khoản này. Nhìn chung, chỉ những trường có nguồn lực tốt mới tổ chức được hoạt động phong phú. Với nhóm không có điều kiện, trường có thể phải chọn hoạt động ít tốn kém, dễ làm hoặc bỏ hẳn.

"Như vậy, một chính sách hướng đến mở rộng cơ hội giáo dục có thể không tạo ra những cơ hội tương đương giữa các nhóm học sinh", ông nhìn nhận.

Phụ huynh chê môn liên kết nhưng vẫn chi tiền để ... 'trông con'

Cùng đó, khi ranh giới để xác định học tăng cường và học tự nguyện chưa rõ ràng, ông Thăng thấy nghịch lý quản trị có thể xảy ra: Nhà trường được trao quyền để xác định hoạt động thuộc nhóm nào, nhưng phải chịu trách nhiệm nếu nhà chức trách có cách diễn giải khác.

Để quy định mới khả thi, ông Thăng cho rằng cần xác định rõ trách nhiệm cung ứng và hỗ trợ nguồn lực với hoạt động giáo dục tăng cường. Ông cũng đề xuất các địa phương tạo ra cơ chế phối hợp giữa các trường trên địa bàn, cùng xây dựng mạng lưới chuyên gia và có hình thức hỗ trợ chuyên môn. Lâu dài, việc triển khai thông tư cần gắn với chiến lược phát triển đội ngũ, để giáo viên có đủ năng lực đáp ứng những hình thức học tập mới.

Trước mắt, nhiều hiệu trưởng dự kiến họp và lấy ý kiến phụ huynh về nhu cầu học tăng cường, tự nguyện. Trên cơ sở này, họ tính toán các phương án tiếp theo, như sắp xếp thời khóa biểu, dự trù ngân sách, thậm chí dừng dạy.

Ngoài ra, thầy Nhật Phương mong Bộ làm rõ ngân sách và các khoản chi thường xuyên được "rót" về các trường hiện nay có gồm kinh phí dạy tăng cường hay không. Nếu không, Bộ cần hướng dẫn chi tiết cách xây dựng định mức, nguồn kinh phí; cách chi trả giáo viên; làm rõ các tiêu chí để xác định nội dung học thuộc chương trình tăng cường hay tự nguyện.

"Không nên để chủ trương đúng nhưng khi triển khai thực tế, trường phải tự xoay kinh phí, còn giáo viên phải gánh thêm công việc mà không có chế độ tương xứng", cô Vân nói.

Thanh Hằng - Nguyễn Quyên