TP HCM muốn tạo 'hình mẫu' Đô thị Khoa học công nghệ

Sáng 15/1, TP HCM công bố đề án Phát triển Đô thị Khoa học công nghệ phía Bắc thành phố. Theo định hướng, Đô thị này sẽ hình thành không gian phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và sản xuất công nghệ cao quy mô lớn, gắn với hành lang công nghiệp - dịch vụ chất lượng cao của vùng Đông Nam Bộ.

Khác với các khu công nghệ cao hiện nay là khu chức năng chuyên biệt tập trung vào sản xuất và nghiên cứu - phát triển (R&D), mức độ gắn kết với đời sống đô thị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo còn hạn chế, Đô thị Khoa học công nghệ được định hình như một đô thị hoàn chỉnh. Trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò trung tâm tổ chức không gian.

Mô hình tích hợp đồng thời các chức năng nghiên cứu, giáo dục - đào tạo, khởi nghiệp, sản xuất công nghệ, nhà ở cho chuyên gia và các dịch vụ đô thị đi kèm. Mục tiêu là hình thành cộng đồng khoa học sinh sống, làm việc lâu dài, tạo dòng chảy liên tục từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm.

TP HCM chọn phường Bình Dương làm "vùng lõi trung tâm" với quy mô 220 ha, có thể mở rộng thêm hơn 100 ha trong các giai đoạn tiếp theo. Khu vực này được đánh giá có mức độ sẵn sàng cao về hạ tầng, quỹ đất và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã được đầu tư trong hơn một thập kỷ.

Một lợi thế khác là hạ tầng đô thị đồng bộ của Bình Dương cho phép triển khai dự án ngay, không mất nhiều thời gian xây dựng nền tảng ban đầu. Việc tận dụng Trung tâm Hành chính tỉnh Bình Dương (cũ) để chuyển đổi công năng thành Tòa nhà Khoa học - Công nghệ được xem là giải pháp "kích hoạt nhanh", tiết kiệm nguồn lực, tạo biểu tượng cho toàn bộ hệ sinh thái khoa học - công nghệ.

Vùng lõi cũng nằm liền kề các khu công nghiệp công nghệ cao thế hệ mới như VSIP III, Cây Trường, Lai Hưng, cho phép đặt "bộ não nghiên cứu" ngay giữa vùng sản xuất quy mô lớn. Cách tổ chức không gian này được kỳ vọng rút ngắn đáng kể chu trình từ nghiên cứu - thử nghiệm đến sản xuất hàng loạt và thương mại hóa.

Ngoài ra, khu vực Bình Dương có lợi thế về địa chất, độ cao, tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo và khả năng kết nối giao thông đa phương thức với Quốc lộ 13, Mỹ Phước - Tân Vạn, Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến metro trong tương lai.

Theo đề án, Đô thị Khoa học công nghệ được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng mới dựa trên kinh tế tri thức, góp phần tăng năng lực cạnh tranh dài hạn của thành phố. Một trong những mục tiêu then chốt là rút ngắn chu trình từ nghiên cứu đến sản xuất, đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thử nghiệm và sản xuất hàng loạt.

Bên cạnh đó, đề án đặt mục tiêu đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất tiên tiến. Theo tính toán, khu vực này sẽ tham gia đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực bán dẫn trong giai đoạn tới.

Đô thị Khoa học công nghệ cũng được định hướng là không gian thử nghiệm (sandbox) cho các công nghệ mới, mô hình quản trị và chính sách mới, trước khi đánh giá và nhân rộng ra toàn thành phố và cả nước. Song song với tăng trưởng kinh tế, đề án nhấn mạnh yếu tố phát triển bền vững, hướng tới mô hình đô thị xanh - thông minh, tiên phong áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị) và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Cơ chế đặc thù và sandbox chính sách cho Đô thị Khoa học công nghệ

Để phát triển Đô thị Khoa học công nghệ, TP HCM vận dụng các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 260 (sửa đổi Nghị quyết 98) của Quốc hội, trong đó nổi bật là phân cấp mạnh mẽ và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Theo đó, thành phố đề xuất thành lập Ban Quản lý Phát triển Đô thị Khoa học công nghệ, vận hành theo mô hình "một cửa tại chỗ". Ban này được ủy quyền thực hiện nhiều thẩm quyền của các sở ngành trong phê duyệt quy hoạch, cấp phép đầu tư, xây dựng và môi trường, nhằm cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Song song, cơ chế sandbox cho phép thí điểm các công nghệ mới như thiết bị bay không người lái, xe tự hành, giải pháp số và mô hình kinh tế số trong phạm vi không gian xác định. Thành phố cũng nghiên cứu hình thành khu vực có tính chất tương tự khu thương mại tự do, gắn R&D với logistics công nghệ cao, nhằm đơn giản hóa thủ tục xuất nhập khẩu thiết bị, vật tư phục vụ nghiên cứu.

Đề án được triển khai theo ba giai đoạn: năm 2026 tập trung hoàn thiện pháp lý, khởi động các dự án hạ tầng lõi, tăng tốc trong 4 năm và đến 2035 sẽ hoàn thiện mô hình, lấp đầy các phân khu chức năng và lan tỏa tác động kinh tế vùng.
Tổng vốn đầu tư cho toàn bộ đề án lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm hạ tầng khoa học công nghệ, vành đai sản xuất, giao thông kết nối và các thiết chế đổi mới sáng tạo. Riêng các dự án hạ tầng chủ lực tại vùng lõi có mức đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng.

Thành phố xác định đa dạng hóa nguồn lực là điều kiện tiên quyết, trong đó ngân sách nhà nước đóng vai trò "vốn mồi" cho hạ tầng khung, còn khu vực tư nhân và nhà đầu tư chiến lược tham gia theo mô hình PPP (hợp tác công - tư). Ngoài ra, nguồn thu từ phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD), cùng các dòng vốn tài chính quốc tế và công cụ tài chính xanh, được kỳ vọng bổ sung nguồn lực cho đề án.

Phó chủ tịch UBND TP HCM Bùi Minh Thạnh cho rằng trong cấu trúc phát triển mới, khu vực trung tâm TP HCM có điều kiện tái kiến thiết để trở thành trung tâm tài chính quốc tế, giữ vai trò thu hút, điều phối và phân bổ hiệu quả nguồn lực cho toàn vùng. Trung tâm thành phố sẽ là nơi hội tụ và dẫn dắt các dòng vốn phục vụ nghiên cứu - phát triển, khởi nghiệp sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

Ngược lại, Đô thị Khoa học công nghệ giữ vai trò bổ trợ chiến lược, song hành với trung tâm tài chính. Nếu khu vực trung tâm đảm nhiệm chức năng tài chính và dịch vụ cao cấp, Đô thị Khoa học công nghệ sẽ là hạt nhân nghiên cứu - phát triển, đổi mới sáng tạo và sản xuất công nghệ cao. Hai trụ cột này được thiết kế bổ trợ lẫn nhau, tạo cấu trúc phát triển cân bằng và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của TP HCM.

Lê Tuyết