Vài ngày qua, Venezuela trở thành tâm điểm của thị trường dầu. Ngày 3/1, Mỹ tập kích Venezuela, bắt vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro và đưa ra ý định để các doanh nghiệp Mỹ vận hành các cơ sở dầu mỏ của nước này.
Tổng thống Donald Trump nói rằng Mỹ sẽ đưa đến đây những tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới, đầu tư hàng tỷ USD vào Venezuela. Những công ty này sẽ trả chi phí để tái thiết hệ thống hạ tầng khai thác dầu thô đã xuống cấp tại quốc gia Nam Mỹ. "Đã đến lúc tạo ra nguồn thu cho đất nước này", ông Trump nói.
Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và đồng minh (OPEC+) - nơi Venezuela là thành viên sáng lập - phản ứng bằng quyết định giữ nguyên sản lượng dầu trong cuộc họp ngày 4/1. Động thái này đã được dự báo từ trước, trong bối cảnh nhu cầu yếu và sản xuất toàn cầu tăng lên. Từ tháng 4/2025, nhóm này đã tăng sản xuất thêm 2,9 triệu thùng một ngày, tương đương 2,7% nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ tăng sản xuất đã chậm lại từ tháng 10, do các dự báo về khả năng dư cung. Giới phân tích đánh giá động thái của OPEC+ nhằm bảo vệ giá dầu, duy trì sự đoàn kết trong nhóm và có thêm thời gian đánh giá bất ổn địa chính trị tại các nước thành viên.
Trữ lượng dầu thô
Số liệu mới nhất của OPEC cho thấy tính đến năm 2024, trữ lượng dầu mỏ của Venezuela là 303 tỷ thùng, tương đương 17% toàn cầu. Con số này thậm chí lớn hơn Saudi Arabia, quốc gia đóng vai trò dẫn dắt OPEC, với 267 tỷ thùng.
Khối dự trữ này chủ yếu là dầu nặng, tập trung tại vành đai Orinoco ở miền trung Venezuela. Loại dầu này có chi phí khai thác cao, nhưng không khó về mặt kỹ thuật, Bộ Năng lượng Mỹ nhận định. Đây là sản phẩm tương tự loại Mỹ hiện phải nhập khẩu với giá cao.
Các quốc gia có trữ lượng hàng đầu thế giới hiện đều thuộc OPEC, như Iran, Iraq, UAE, Kuwait. Trữ lượng của Mỹ chỉ vào khoảng 45 tỷ thùng. Còn của Nga là 80 tỷ thùng.
Khai thác và lọc dầu
Một nhà máy xử lý dầu nặng của PDVSA tại bang Anzoategui (Venezuela). Ảnh: Reuters
Venezuela là một trong 5 thành viên sáng lập OPEC năm 1960, cùng Iran, Iraq, Kuwait và Saudi Arabia. Họ đã giúp các nước Arab kiểm soát tài nguyên dầu mỏ, định hình thị trường năng lượng và trật tự địa chính trị toàn cầu trong nhiều thập kỷ sau đó.
Thập niên 70 của thế kỷ trước, nước này từng sản xuất tới 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 7% sản lượng toàn cầu. 15 năm trước, quốc gia này còn là nước sản xuất dầu mỏ lớn nhất Mỹ Latin. Họ thậm chí cạnh tranh với Mỹ về tầm ảnh hưởng trong khu vực. Dầu mỏ từng định hình văn hóa nước này, tạo ra nguồn tiền lớn tài trợ cho các công trình công cộng và giúp Venezuela đưa ra các chương trình học bổng hào phóng.
Dầu thô Venezuela có những đặc tính lý hóa đặc biệt, khác hẳn với dầu nhẹ ở Trung Đông hay Mỹ. Trữ lượng dầu ở vành đai Orinoco là loại dầu siêu nặng, có chỉ số API dưới 10. Chỉ số API được dùng để thể hiện mức độ đậm đặc của dầu thô, càng thấp thì dầu càng đặc. Các loại dầu nhẹ có chỉ số này thường trên 30.
Loại dầu này thường đặc quánh như nhựa đường, có độ nhớt rất cao, không thể tự chảy qua đường ống nếu không được xử lý. Chúng phải được pha loãng với dầu nhẹ hơn hay dung môi, hoặc được sơ chế thành dầu tổng hợp trước khi vận chuyển từ giếng khai thác đến cảng biển hoặc nhà máy lọc dầu.
Dầu Venezuela có chi phí khai thác, vận chuyển, xử lý tốn kém hơn so với dầu nhẹ ở Trung Đông, nhưng lại có hàm lượng lưu huỳnh cao, phù hợp để sản xuất dầu diesel, nhựa đường và nhiên liệu cho nhà máy, thiết bị hạng nặng. Điều này biến nó thành mặt hàng mang tính chiến lược trong ngành lọc dầu toàn cầu. Việc khai thác đòi hỏi thiết bị chuyên dụng và trình độ kỹ thuật cao. Tuy nhiên, các tập đoàn dầu khí quốc tế có đủ năng lực lại bị hạn chế hoạt động tại đây.
Trữ lượng của 10 nước có lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Đồ họa: Anh Tú
Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ vào thập niên 70, tạo ra hãng dầu quốc doanh PDVSA. Đến thập niên 90, nước này mở cửa cho đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, năm 1999, họ lại quy định PDVSA phải sở hữu phần lớn tất cả dự án dầu. Hai "ông lớn" dầu khí của Mỹ là Exxon và Conoco rời Venezuela vào thập niên 2000. Tài sản của họ cũng bị quốc hữu hóa.
PDVSA thiếu vốn và công nghệ để tăng sản xuất dầu. Họ buộc phải lập nhiều liên doanh với hãng dầu nước ngoài, với hy vọng cải thiện việc này, trong đó có Chevron, CNPC, ENI, Total và Rosneft.
Dù vậy, sản xuất của quốc gia Nam Mỹ vẫn giảm sút, do các lệnh trừng phạt của Mỹ từ năm 2005 và ngành này ít được đầu tư. Khó khăn trong sản xuất điện càng cản trở hoạt động khai thác dầu của đất nước này. Những năm 2010, sản lượng dầu của Venezuela xuống dưới 2 triệu thùng một ngày. Năm ngoái, con số này chỉ còn 1,1 triệu thùng, tương đương 1% sản lượng toàn cầu và chỉ ngang mức sản xuất của bang North Dakota (Mỹ).
"Cung dầu trên thị trường có thể tăng. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất cũng phải mất thời gian dài mới phục hồi hoàn toàn", Arne Lohmann Rasmussen - nhà phân tích tại Global Risk Management nhận định.
PDVSA cũng sở hữu cơ sở lọc dầu lớn ở nước ngoài, trong đó có CITGO ở Mỹ. Tuy nhiên, các chủ nợ đang đấu tranh giành quyền kiểm soát cơ sở này, bằng các vụ kiện kéo dài tại tòa án Mỹ.
Xuất khẩu dầu thô
15 năm trước, Venezuela từng kiếm được 90 tỷ USD mỗi năm từ xuất khẩu dầu. Mỹ từng là khách mua lớn nhất của họ, đạt đỉnh 1,4 triệu thùng một ngày năm 1997, tương đương 44% sản lượng của Venezuela thời đó, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Đến 2018, con số này chỉ còn 506.000 thùng, do nguồn cung dầu nặng từ Mỹ, Mexico và Canada tăng mạnh.
Xuất khẩu dầu thô của Venezuela giai đoạn 2024-2025, đơn vị nghìn thùng/ngày. Đồ thị: Reuters, Kpler
Xuất khẩu dầu của Venezuela sang Mỹ gần như về 0 trong giai đoạn 2020-2022, khi ông Trump áp lệnh trừng phạt lên PDVSA. Hoạt động này sau đó hồi phục, tăng lên 227.000 thùng một ngày năm ngoái. Con số này đạt bình quân mỗi ngày 140.000 thùng trong 10 tháng đầu năm 2025. Nguyên nhân là Washington cho phép Chevron tiếp tục vận hành các liên doanh ở Venezuela.
Từ khi Mỹ áp lệnh trừng phạt quốc gia Nam Mỹ, Trung Quốc dần trở thành khách mua chính của loại dầu này. Số liệu của hãng dữ liệu Kpler cho thấy năm ngoái, Bắc Kinh mua khoảng nửa lượng dầu xuất khẩu của Venezuela, tương đương gần 400.000 thùng một ngày.
Dựa trên số liệu từ các nguồn tin thân cận, Reuters ước tính hai phần ba số dầu nhập từ Venezuela được đưa vào các nhà máy lọc dầu tư nhân ở Trung Quốc. Một phần ba còn lại được Caracas dùng để trả nợ khoản vay lớn từ Bắc Kinh.
Theo số liệu ước tính sơ bộ từ hoạt động của tàu thuyền, tháng 11/2025, mỗi ngày Venezuela sản xuất 1,1 triệu thùng dầu, xuất khẩu 950.000 thùng. Tuy nhiên, các biện pháp của Mỹ nhằm ngăn giao dịch của quốc gia này, khiến xuất khẩu giảm gần một nửa, còn 500.000 thùng.
Giới phân tích cho rằng hoạt động sản xuất và xuất khẩu dầu tại Venezuela chưa chắc tăng mạnh những năm tới, kể cả khi được các doanh nghiệp lớn của Mỹ đầu tư hàng tỷ USD như lời ông Trump. Bất kỳ doanh nghiệp nào muốn quay lại Venezuela cũng phải đối mặt với loạt thách thức từ rủi ro an ninh, hạ tầng xuống cấp.
Hà Thu (theo Reuters, OPEC)