Rừng tràm U Minh Hạ rộng khoảng 35.000 ha ở tỉnh Cà Mau là nơi ong mật tập trung làm tổ mỗi mùa hoa tràm nở rộ. Hệ sinh thái đặc trưng của vùng đất ngập nước này tạo nên nguồn mật ong rừng nổi tiếng của miền Tây.
Người dân dựng kèo để dẫn dụ ong mật đến làm tổ bằng cây tràm, cau, hoặc bình bát trong đó tràm được ưa chuộng nhất vì lâu mục. Mỗi kèo gồm cây nống, cây nạng và thanh kèo gác bên trên - hình thức được người dân địa phương đúc kết từ tập tính ong rừng và gọi nôm na là nghề ăn ong.
Theo những người thợ lâu năm, kèo ong thường đặt ở nơi có nhiều hoa tràm, thoáng nắng và đón gió. Hướng đặt kèo cũng phải tính theo ánh mặt trời và mùa trong năm để ong dễ tìm đến.
Sau khi ong về, khoảng 15-20 ngày tổ ong bắt đầu cho đợt mật đầu tiên. Một tổ ong nặng 10-20 kg, có thể khai thác nhiều lần trong mùa mật.
Thợ gác kèo dùng đuốc xơ dừa tạo khói để xua ong bay khỏi tổ. Công đoạn này giúp việc lấy mật an toàn và nhanh chóng hơn.
Sau khi ong bay đi, người thợ dùng dao cắt phần bánh mật. Toàn bộ thao tác chỉ diễn ra 2-3 phút và có 2-3 người phối hợp để tránh ong quay lại.
Nghệ nhân Trần Văn Nhì ở xã Nguyễn Phích, người có 50 năm theo nghề cho biết thời điểm tốt nhất để ăn ong là buổi sáng (6-8h) để ít bị ong đốt. Sau khi lấy mật xong, thợ cắt bớt phần tàng màu đen.
Tùy theo tổ ong tròn hay dài mà cắt, nhưng người thợ luôn chừa lại một phần tàng để ong tiếp tục sinh sống không tách đàn và sinh sản cho mật mới.
Nhiều khu du lịch sinh thái tại Cà Mau đưa hoạt động gác kèo ong vào chương trình tham quan. Du khách có thể xem thợ rừng lấy mật và thưởng thức mật ong tươi ngay giữa rừng tràm.
Lần đầu trải nghiệm, du khách Huỳnh Hải, ở phường Bạc Liêu, cho biết rất ấn tượng với hoạt động mới lạ này. "Trải nghiệm tại đây giúp nhiều người ở tỉnh xa hiểu thêm giá trị của mật ong rừng", anh Hải nói.
Anh Phạm Duy Khanh, chủ một khu du lịch sinh thái ở xã Trần Văn Thời, cũng là thợ ăn ong lâu năm, đang giới thiệu về nghề cho khách.
Gia đình anh theo nghề gác kèo và khai thác mật ong hơn 20 năm nay. Khi phát triển mô hình du lịch sinh thái vào năm 2015, anh đưa gác kèo ong vào chương trình để du khách được tham gia gác kèo, lấy mật. Khu rừng tràm nguyên sinh của gia đình hiện có khoảng 1.000 kèo ong, tùy theo điều kiện mỗi đợt sẽ có hàng trăm tổ có ong về ở.
Mỗi tổ ong có thể cho 3-4 lần mật, mỗi lần 3-5 lít. Mật ong rừng U Minh Hạ có màu vàng sậm, mùi thơm của hoa tràm, giá bán khoảng 500.000-700.000 đồng mỗi lít.
Ngoài phát triển các hoạt động trải nghiệm, các khu du lịch ở U Minh Hạ còn kết hợp bán mật ong. Những hũ mật nửa lít có giá bán khoảng 300.000 đồng, sẽ giữ nguyên một phần tổ ong bên trong.
Chúc Ly