Giáo sư Wan Daqing là một trong những nhà toán học danh tiếng gốc Trung Quốc. Tên tuổi của ông được biết đến nhờ công trình chứng minh Dwork conjecture, một giả thuyết toán quan trọng được đề xuất từ năm 1973, có ý nghĩa nền tảng trong việc nghiên cứu hành vi của các số nguyên tố.
Wan là chủ nhân huy chương tại Đại hội Toán học Trung Quốc quốc tế (ICCM) năm 2001 - giải thưởng được trao ba năm một lần cho các cá nhân gốc Hoa dưới 45 tuổi vì thành tựu xuất sắc trong toán học thuần túy và ứng dụng. Giải thưởng này còn được gọi là Huy chương Morningside, được coi như giải Fields của Trung Quốc.
Mới đây, ông chính thức nghỉ hưu ở Đại học California-Irvine (Mỹ) sau 25 năm giảng dạy để về Đại học Trùng Khánh.
Giáo sư Daqing Wan trình bày báo cáo tại Hội nghị lý thuyết mật mã tại Đại học Sư phạm Hoa Đông, Trung Quốc. Ảnh: DISEI
Đằng sau sự nghiệp rực rỡ của Wan là một tuổi thơ nhiều khó khăn. Wan sinh năm 1964 tại quận Bích Sơn của Trùng Khánh, là con thứ hai trong gia đình có 5 anh chị em. Ký ức sâu sắc nhất thời thơ ấu của Wan là không đủ ăn vì gia đình quá đông con.
Nghèo đói không ngăn được tài năng học thuật của ông, đặc biệt trong toán học và khoa học. Ông học xong trung học cơ sở chỉ trong ba năm rưỡi thay vì 5 năm, tốt nghiệp trung học phổ thông chỉ trong hai năm. Năm 1978, khi mới 14 tuổi, Wan đăng ký vào khoa Vật lý của Đại học Công nghệ Thành Đô, nhưng điểm toán tốt hơn kỳ vọng đã đưa ông đến với khoa Toán.
Đó là năm thứ hai kỳ thi đại học được tổ chức lại ở Trung Quốc sau nhiều năm gián đoạn vì Cách mạng Văn hóa. Học cùng lớp với Wan có cả những sinh viên khi ấy đã 32 tuổi.
Năm 1982, ở tuổi 18, sau khi lấy bằng cử nhân, Wan được nhận vào chương trình cao học của Đại học Tứ Xuyên. Bốn năm sau, ông tới Mỹ học tiến sĩ theo lời mời của nhà toán học Neal Koblitz tại Đại học Washington, lấy bằng năm 1991.
Wan bắt đầu sự nghiệp giảng dạy tại Đại học Nevada, Las Vegas. Ông làm phó giáo sư và giáo sư nghiên cứu tại nhiều đại học, viện nghiên cứu về toán như Đại học bang Pennsylvania, Viện Toán Rennes (Pháp), Viện Khoa học Hàn lâm Trung Quốc, trước khi trở thành giáo sư toàn thời gian tại Đại học California-Irvine năm 2001.
Song song giảng dạy, ông tập trung theo đuổi các bài toán khó trong lý thuyết số hiện đại, trong đó có bài toán được đặt theo tên của Bernard Dwork, nhà toán học nổi tiếng của Đại học Princeton (Mỹ). Năm 1999, công trình chứng minh giả thuyết Dwork của ông được công bố trên tạp chí toán học hàng đầu Annals of Mathematics, gây tiếng vang quốc tế.
Trong sự nghiệp nghiên cứu, ông Wan còn giải quyết nhiều giả thuyết nổi tiếng khác của lý thuyết số hiện đại, như Katz conjecture và Gouvea–Mazur conjecture.
Uy tín khoa học khiến nhiều trường đại học Trung Quốc tìm cách thu hút ông. Theo một tài liệu của Đại học Đông Nam, sau khi Wan trình bày báo cáo tại Trung tâm Toán học của trường này vào đầu năm 2023, trường đã tổ chức hơn 10 cuộc họp trong thời gian ngắn chỉ để thảo luận cách chiêu mộ nhà toán học nổi tiếng này.
"Mời giáo sư Wan Daqing về bằng mọi giá", phó chủ tịch trường nói. Lãnh đạo trường tin rằng ảnh hưởng học thuật của ông có thể thu hút nhiều nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc và nâng cao vị thế quốc tế cho trường.
GS Wan Daqing (phải) được Bí thư Thành ủy Trùng Khánh, Yuan Jiajun, tới thăm và chúc mừng dịp năm mới. Ảnh: SCMP
Tuy nhiên, thay vì chọn các trường lớn ở miền đông Trung Quốc, Wan cuối cùng về Đại học Trùng Khánh, ngôi trường ở quê nhà thuộc vùng Tây Nam của Trung Quốc.
Wan cho biết quyết định này một phần vì muốn gần gia đình, phần vì muốn đóng góp cho khoa học ở nơi còn kém phát triển hơn so với các trung tâm lớn của đất nước.
Sự trở về của Wan được chính quyền địa phương coi trọng. Dịp Tết Nguyên đán năm nay, ông là chuyên gia duy nhất được Yuan Jiajun, Bí thư Trùng Khánh, đến thăm, cho thấy vị thế đặc biệt của ông tại địa phương có 32 triệu dân này.
Với ảnh hưởng và uy tín khoa học quốc tế, Wan được kỳ vọng góp phần thúc đẩy nghiên cứu toán học tại miền tây Trung Quốc. Sự trở về của Wan cũng tiếp nối làn sóng nhà khoa học gốc Hoa hồi hương, để xây dựng các trung tâm nghiên cứu mới.
Khánh Linh (Theo SCMP, University of California-Irvine)