Sức ép thúc đẩy ông Trump đạt thỏa thuận diesel với Nga

Giá nhiên liệu tăng và áp lực trước bầu cử giữa kỳ được cho là đã thúc đẩy ông Trump đạt thỏa thuận nhập hàng triệu tấn diesel từ Nga, bất chấp chính sách trừng phạt trước đó.

Tổng thống Donald Trump thông báo trên Truth Social ngày 9/10 rằng đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó Moskva "sẽ lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn vào tháng 11 và một triệu tấn nữa ngay sau đó".

Quyết định nhập khẩu nhiên liệu Nga đánh dấu sự đảo chiều đáng chú ý trong chính sách của ông Trump. Mới 3 tuần trước, ông ký đạo luật cho phép Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt và thuế quan mới lên các quốc gia nhập khẩu dầu khí của Nga.

Giờ đây, ông Trump cho biết Nga có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn, tùy thuộc tình trạng các nhà máy lọc dầu của nước này.

"Việc công bố thỏa thuận cho thấy ông Trump đang chật vật tìm cách hạ nhiệt giá năng lượng khi cuộc bầu cử giữa kỳ chỉ còn chưa đầy một tháng. Giá nhiên liệu đã trở thành vấn đề lớn đối với đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử này", Michael Birnbaum, nhà bình luận của Washington Post, nhận xét.

Nỗi bất bình trước giá dầu diesel, hiện ở mức trung bình 6,28 USD mỗi gallon (khoảng 3,78 lít) trên toàn nước Mỹ, là một trong những yếu tố giúp đảng Dân chủ cải thiện kết quả thăm dò tại các khu vực bầu cử mà trước đây họ khó có cơ hội giành chiến thắng, đặc biệt ở vùng Trung Tây. Cách đây một năm, giá dầu diesel trung bình ở Mỹ chỉ ở mức 3,68 USD mỗi gallon.

Khi chi phí nhiên liệu tăng vọt tại Mỹ và tác động đến lạm phát, uy tín của ông Trump trong mắt cử tri đã suy giảm, ảnh hưởng đến sự ủng hộ của họ với các ứng viên Cộng hòa.

Áp lực này đặc biệt rõ tại các bang nông nghiệp, nơi hoạt động canh tác và vận chuyển nông sản phụ thuộc nhiều vào dầu diesel. Chính những bang như Iowa, Kansas, Texas và Ohio đang trở thành địa bàn cạnh tranh chính trị khó lường trong cuộc bầu cử sắp tới, vốn sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có tiếp tục kiểm soát quốc hội hay không.

Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Mỹ đã liên tục tìm cách xoa dịu áp lực chính trị đối với đảng của mình.

Gần đây, ông gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu tăng cường xả dầu từ kho dự trữ. Ông cũng hoãn thu thuế liên bang đối với nhiên liệu và cho phép bán dầu diesel đỏ, vốn dành riêng cho máy nông nghiệp, cho xe tải chở hàng hóa liên bang.

Ông Trump cũng cam kết sẽ không nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran cho đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ. "Đây là sự thừa nhận khá thẳng thắn rằng cuộc xung đột kéo dài đang gây ra những tác động chính trị đáng kể", Anthony Zurcher, nhà bình luận của BBC, cho hay.

Zurcher nói thêm rằng thỏa thuận diesel với Tổng thống Putin chỉ là "nỗ lực mới nhất và táo bạo nhất" của ông Trump nhằm vãn hồi tình thế cho đảng Cộng hòa trước bầu cử giữa kỳ.

Cùng với thông báo của ông Trump, Bộ Tài chính Mỹ cũng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu diesel của Nga, cho phép nhập khẩu và mua bán mặt hàng này tại Mỹ đến hết tháng 4 năm sau.

Giá dầu diesel tại Mỹ lập tức giảm 5% sau thông báo của ông Trump, về 4,64 USD một gallon (1,23 USD một lít). Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận khó có tác dụng lâu dài và lượng dầu mà Mỹ nhập từ Nga chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với nhu cầu và không đủ để xoay chuyển tình thế.

Mỹ sản xuất 3,6 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày, trong đó khoảng 1/3 được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Theo Gregory Brew, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Eurasia Group, thỏa thuận với Nga chỉ giúp bổ sung khoảng 74.000 thùng mỗi ngày cho thị trường Mỹ trong ngắn hạn.

"Ông Trump đang sẵn sàng làm suy yếu chính các lệnh trừng phạt của mình để đổi lấy một lượng nhiên liệu chẳng đáng kể trên thị trường năng lượng toàn cầu. Điều đó cho thấy ông đang chịu sức ép lớn đến mức nào", Brett Erickson, chuyên gia tư vấn rủi ro độc lập chuyên theo dõi thị trường dầu mỏ, nhận định.

Thỏa thuận cũng vấp phải chỉ trích từ Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky đã gọi đây là "món quà" dành cho ông Putin.

"Cho phép Nga bán các sản phẩm dầu mỏ là sự đầu tư vào một cuộc chiến vốn phải kết thúc, thay vì kéo dài", ông viết trên X.

Các nghị sĩ đảng Dân chủ, những người vốn chỉ trích cách ông Trump xử lý giá xăng dầu và chính sách đối ngoại, cũng nhanh chóng lên tiếng.

"Ông Trump đang thỏa hiệp để cứu vãn vị thế chính trị sa sút, trong bối cảnh giá dầu diesel tăng cao đến mức đáng kinh ngạc do chính cuộc chiến của ông tại Trung Đông gây ra", lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer viết trên X.

Brew cũng bày tỏ nghi ngờ về tính khả thi của thỏa thuận, trong bối cảnh Nga đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt dầu diesel nghiêm trọng. Nguồn cung dầu diesel của Nga đã sụt giảm mạnh do các cuộc tấn công của Ukraine.

Phó thủ tướng Nga Alexander Novak phát biểu trên truyền thông nhà nước Nga tối 9/10 rằng nước này có thể tăng xuất khẩu diesel trong tháng 11 và tháng 12 khi các nhà máy lọc dầu hoàn tất bảo trì. Ông thêm rằng dù tăng xuất khẩu, thị trường Nga vẫn sẽ được cung cấp "đầy đủ" nhiên liệu.

Tuy nhiên, các nhà phân tích năng lượng hoài nghi về triển vọng này, theo Birnbaum. Thiệt hại đối với các nhà máy lọc dầu và hạ tầng sản xuất khác ở Trung Đông và Nga đã gây ra hậu quả nặng nề. Đây là những cơ sở trị giá hàng tỷ USD, khó có thể được sửa chữa và đưa trở lại hoạt động trong thời gian ngắn.

Mark Finley, chuyên gia thị trường năng lượng tại Viện Chính sách công Baker thuộc Đại học Rice, nhận định dù mang lại ít lợi ích, thỏa thuận khiến người ta có cảm giác rằng "Mỹ hiện có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì hoạt động ổn định của hệ thống lọc dầu Nga".

Thanh Tâm (Theo BBC, Washington Post, AFP)