Ngày 9/3, UBND phường Sơn Trà công bố dự án "Sơn Trà 102" nhằm sưu tầm, hệ thống hóa khoảng 100 câu chuyện, địa danh, nhân vật và hiện vật tiêu biểu gắn với lịch sử, văn hóa và thiên nhiên của địa phương.
Theo ông Nguyễn Huy Bình, Phó chủ tịch UBND phường Sơn Trà, các câu chuyện sẽ được xây dựng gắn với trải nghiệm của người dân và du khách khi đến địa phương. "Dự án hướng tới hình thành một ấn phẩm có giá trị khoa học, lịch sử và văn hóa, đồng thời góp phần định hình hình ảnh nhận diện của phường Sơn Trà", ông Bình nói.
Dự án triển khai từ tháng 3/2026 đến tháng 6/2027, gồm bốn giai đoạn: chuẩn bị; thu thập tư liệu và viết bài; tổng hợp, biên tập, thiết kế; xuất bản và ra mắt ấn phẩm. Địa phương sẽ mời các nhà khoa học, nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử, nhà báo và nhiếp ảnh gia tham gia khảo sát thực địa, thu thập tư liệu, sáng tác hình ảnh.
Ngọn hải đăng do người Pháp xây dựng năm 1902 trên bán đảo Sơn Trà. Ảnh: Nguyễn Đông
Ông Đinh Vui, Chủ tịch UBND phường Sơn Trà, cho biết địa phương sở hữu hệ sinh thái đặc biệt với sự hòa quyện giữa rừng, sông và biển. Dự án "Sơn Trà 102" nhằm khẳng định bản sắc riêng của địa phương và khơi dậy niềm tự hào trong cộng đồng.
"Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ kết nối quá khứ với hiện tại, lan tỏa các giá trị văn hóa - lịch sử của Sơn Trà, đồng thời nhận được sự đồng hành của các nhà khoa học và người dân", ông Vui nói.
Giải thích về cái tên "Sơn Trà 102", ông Hoàng Sơn Trà, Bí thư Đảng ủy phường, cho biết ban đầu dự án dự kiến chọn 100 câu chuyện tiêu biểu. Tuy nhiên, con số 102 mang ý nghĩa sâu sắc hơn: số 100 là những câu chuyện của quá khứ; số 101 đại diện cho những người trực tiếp thực hiện dự án ở hiện tại; số 102 chính là hướng tới tương lai và cộng đồng.
"Đây là dòng chảy liên tục của lịch sử và cũng là một cách chơi chữ đầy thú vị cho thương hiệu Sơn Trà", ông Hoàng Sơn Trà nói. Ý tưởng dự án xuất phát từ trăn trở khi nhiều ký ức và thông tin lịch sử của địa phương chưa được lưu giữ bài bản.
Đánh giá về sáng kiến này, nghệ sĩ nhân dân Huỳnh Văn Hùng cho rằng hiếm có đơn vị cấp phường nào triển khai dự án văn hóa sáng tạo như vậy. Sơn Trà không chỉ là "lá phổi xanh" của thành phố mà còn chứa nhiều "lớp trầm tích văn hóa" với các đình làng cổ, lễ hội Cầu Ngư và đời sống làng chài đặc sắc.
Tuy nhiên, ông Hùng cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập khi quỹ đất dành cho văn hóa có thể bị cắt giảm hoặc sử dụng sai mục đích dưới áp lực tăng trưởng kinh tế. Do đó, lãnh đạo địa phương cần kiên định bảo tồn những giá trị thiên nhiên và văn hóa mà "trời đất ban tặng" để làm nền tảng phát triển du lịch bền vững, phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân.
Nhà nghiên cứu Hồ Trung Tú (thứ hai từ phải sang) giới thiệu về bức tranh cổ và gợi ý có thể ứng dụng AI để làm sống động đời sống của cư dân Sơn Trà xưa. Ảnh: Nguyễn Đông
Nhà nghiên cứu Hồ Trung Tú cho rằng Sơn Trà là vùng đất có lịch sử và bản sắc văn hóa đặc biệt, được hình thành qua nhiều lớp trầm tích của cộng đồng cư dân ven biển. Ông dẫn lại tư liệu từ một bức tranh vẽ năm 1793 để cho thấy khu vực này từng khá biệt lập, nhờ đó nhiều giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ tương đối nguyên vẹn.
Theo ông Tú, dự án nên chú ý nhận diện những di sản văn hóa đặc trưng của vùng biển như các lăng cá Ông ở Mân Thái và Thọ Quang, bởi đây là những dấu ấn tiêu biểu của tín ngưỡng ngư dân. Cần giữ gìn "bản sắc làng chài" trong đời sống và ẩm thực địa phương, ngay cả khi khu vực Âu thuyền Thọ Quang phát triển mạnh về du lịch hay dịch vụ biển.
Nhà nghiên cứu này cũng gợi ý có thể ứng dụng công nghệ, như trí tuệ nhân tạo (AI), để làm sống động các tư liệu lịch sử. Chẳng hạn, từ bức tranh năm 1793 có thể phục dựng hình ảnh nhân vật, có thể đứng và đi lại, để kể lại câu chuyện về đời sống cư dân Sơn Trà xưa, giúp người xem hiểu rõ hơn về văn hóa biển và tín ngưỡng cá Ông.
"Kho tàng văn hóa của Sơn Trà rất phong phú, nên 102 đặc điểm nhận diện có lẽ vẫn còn là con số khiêm tốn", ông Tú nói, đồng thời cho rằng việc kết hợp tư liệu lịch sử với công nghệ hiện đại có thể tạo ra những trải nghiệm văn hóa hấp dẫn cho công chúng và du khách.
Logo biểu trưng của phường Sơn Trà với rừng, biển, ngọn hải đăng, trạm radar đã được ứng dụng vào nhiều vật dụng, trong đó có chiếc đồng hồ treo tại hội trường UBND phường. Ảnh: Nguyễn Đông
Cùng dịp này, UBND phường Sơn Trà cũng ra mắt bộ nhận diện thương hiệu của địa phương. Logo được thiết kế từ hai chữ "ST" cách điệu thành hình núi vươn ra biển, với hai tông màu xanh lá và xanh dương tượng trưng cho rừng và biển.
Biểu trưng tích hợp các hình ảnh đặc trưng như trạm radar trên bán đảo Sơn Trà - thường được gọi là "mắt thần Đông Dương" và hải đăng Sơn Trà, biểu tượng dẫn đường cho tàu thuyền và khát vọng vươn ra biển lớn của cư dân ven biển.
Nguyễn Đông