Những ngày đầu năm, khi nhiều gia đình tất bật với kế hoạch mới, tại khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc người lớn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM, Quang lại đón Tết trên giường bệnh, bên cạnh là máy theo dõi huyết áp hoạt động liên tục.
Anh nhập viện vì sốt cao nhưng bước ngoặt nguy hiểm lại đến khi anh vừa hạ sốt. Chỉ số sinh tồn giảm nhanh cùng tình trạng huyết áp hạ sâu, đột ngột buộc các bác sĩ gấp gáp chuyển anh sang khoa Cấp cứu.
Trường hợp sốt xuất huyết Dengue nặng đang điều trị tại khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc người lớn, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP HCM. Ảnh: Ngô Trần Hải An
Với trường hợp của Quang, BS.CKII Phan Vĩnh Thọ, Trưởng khoa Nhiễm D, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM, cho biết diễn tiến người bệnh cho thấy đặc điểm điển hình của sốt xuất huyết Dengue: bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong thời gian ngắn, nhất là giai đoạn hạ sốt - thời điểm nhiều người nghĩ mình đã qua cơn nguy hiểm.
Bác sĩ lý giải khi cơn sốt bắt đầu giảm, nhiều người lầm tưởng cơ thể đang hồi phục. Tuy nhiên bên trong cơ thể lại đang diễn ra những rối loạn nguy hiểm: tình trạng thoát huyết tương, cô đặc máu và suy giảm tiểu cầu có thể tiến triển nhanh chóng.
"Thay vì khỏe lên, người bệnh có thể mệt lả, đau bụng dữ dội tăng dần, buồn nôn hoặc nôn liên tục. Những biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, suy gan, suy thận hay tổn thương đa cơ quan thường xuất hiện đúng vào giai đoạn này", bác sĩ lý giải.
Theo WHO, triệu chứng ban đầu của sốt xuất huyết Dengue khá giống cảm cúm, do đó, không ít người tự uống thuốc, tự điều trị bằng truyền dịch tại nhà. Khi nhập viện, bệnh đã trở nặng, thậm chí có trường hợp người bệnh được đưa đến khám tại bệnh viện khi đã rơi vào tình trạng sốc nhưng bên ngoài vẫn tỉnh táo, khiến gia đình khó nhận ra mức độ nghiêm trọng.
Sốt xuất huyết Dengue có triệu chứng khởi phát tương tự cảm cúm, sốt siêu vi, khiến nhiều người dễ chủ quan, chỉ khám khi đã ở giai đoạn muộn. Ảnh: Ngô Trần Hải An
Trường hợp của Quang phản ánh thay đổi đáng chú ý: người lớn đang mắc sốt xuất huyết Dengue nhiều hơn trước. Bác sĩ nhấn mạnh trước đây trẻ em chiếm đa số, hiện tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh ngày càng tăng. Cùng với sự thay đổi đó, các cơ sở điều trị cũng ghi nhận số ca bệnh nặng có xu hướng gia tăng.
Cụ thể tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM, trước đây tỷ lệ ca nặng khoảng 15%, những năm gần đây dao động 17-19%. Nhiều ca sốc sâu, tái sốc hoặc tổn thương gan nghiêm trọng.
Bức tranh dịch tễ đáng lo ngại hơn khi các trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue được ghi nhận liên tục suốt cả năm, đỉnh dịch thường rơi vào tháng 6-10. Sự thay đổi này chịu tác động lớn từ quá trình đô thị hóa và biến đổi khí hậu, tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi, phát triển.
Thông tin từ WHO, muỗi vằn có đặc tính sinh sản tại những nơi có nguồn nước sạch ngay trong nhà, như bình hoa, chậu nước, hộp chứa nước bên trong quạt điện. Do đó, không nên chủ quan với sốt xuất huyết Dengue, thậm chí không đơn thuần là điều trị, khi bệnh đã trở nặng, đây có thể là cuộc chạy đua sinh tử với thời gian.
Cũng dang dở nhiều dự định vì bệnh như Quang, ở góc cuối khoa Điều trị sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Nhi đồng 1 TP HCM, Hải Anh (32 tuổi) vừa chăm sóc con trai bị sốt xuất huyết, vừa tranh thủ trả lời điện thoại khách hàng. Giọng chị nhỏ dần khi nhắc đến cửa hàng buôn bán đang phải tạm đóng.
"Một mình tôi chăm bé ở viện, bỏ buôn bán nên mất hết mối lái", chị nói, mắt vẫn dõi theo con trai 9 tuổi nằm trên giường bệnh với chai dịch truyền đang nhỏ từng giọt. Hoàn cảnh của Hải Anh cũng là tình trạng chung của nhiều gia đình đang có người thân nằm viện vì sốt xuất huyết Dengue.
Với nhiều gia đình có người mắc bệnh này, cuộc sống gần như chững lại. Công việc tạm ngưng, sinh hoạt đảo lộn, chi phí phát sinh... tạo áp lực kép về kinh tế lẫn tinh thần. Nếu bệnh chuyển nặng, thời gian điều trị kéo dài khiến kế hoạch đã chuẩn bị trước đó phải thay đổi. Những chuyến xe về quê, dự định du lịch, công việc dang dở hay các buổi đoàn viên gia đình phải hủy bỏ.
Với người lao động tự do, nhập viện đồng nghĩa với thu nhập bằng 0. Ảnh: Ngô Trần Hải An
Theo TS.BS Nguyễn Minh Tuấn - Trưởng khoa Sốt xuất huyết - Huyết học, Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP HCM, nhiều người chỉ nhận ra mức độ nguy hiểm của bệnh khi đã ở trong cuộc. Sau thời gian chăm con bị sốt xuất huyết Dengue, chị Hà Nguyên (40 tuổi, Long An) khuyên các phụ huynh: "Khi con mới phát bệnh, bố mẹ đừng chủ quan để ở nhà, tội bé lắm. Trải qua rồi mới biết bệnh cực thân, đáng sợ thế nào. Trước giờ tôi không biết có vaccine, cũng không biết muỗi này sống trong nước sạch. Tôi sẽ tìm hiểu thêm để biết cách phòng ngừa cho gia đình".
Các bác sĩ nhấn mạnh chiến lược phòng sốt xuất huyết Dengue không nằm ở điều trị khi đã mắc bệnh, mà ở việc thay đổi nhận thức. Mỗi người dân cần chủ động phòng ngừa từ sớm gồm: loại bỏ nơi muỗi sinh sản quanh nhà; đậy kín dụng cụ chứa nước; ngủ màn, kể cả ban ngày; dùng biện pháp chống muỗi phù hợp; dự phòng chủ động bằng tiêm chủng để giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng.
Khi phát hiện dấu hiệu cảnh báo như sốt cao, mệt mỏi, đau nhức cơ, vật vã, lừ đừ, li bì, đau bụng nhiều, nôn ói nhiều, nôn ra máu, đi ngoài ra máu, người dân cần đặc biệt chú ý, lập tức đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
"Chủ động phòng bệnh không chỉ giúp giảm ca nặng mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và hạn chế tổn thất không đáng có với mỗi gia đình", TS.BS Nguyễn Minh Tuấn nói thêm.
Lan Anh
* Tên nhân vật được thay đổi
Nội dung được thực hiện bởi Báo Điện tử Chính phủ, cùng sự đồng hành của Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda Việt Nam với sự tư vấn, phê duyệt chuyên môn bởi Hội Y học Dự phòng Việt Nam. Mọi thông tin y khoa được trình bày khách quan và không đại diện cho quan điểm thương mại của bất kỳ công ty nào.
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng, không nhằm mục đích chẩn đoán hoặc thay thế cho việc tư vấn với nhân viên y tế. Độc giả tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn thêm.