Nguy cơ xung đột lợi ích khi các tỷ phú tham gia 'bộ não' quân đội Mỹ

Việc các tỷ phú như Elon Musk tham gia hoạch định công nghệ chiến tranh tương lai của quân đội Mỹ làm dấy lên lo ngại các công ty của họ sẽ được hưởng lợi.

Tỷ phú Elon Musk chuẩn bị đảm nhận vai trò cố vấn mới gắn liền với quân đội Mỹ, khi được Lầu Năm Góc mời làm đồng lãnh đạo Dự án Meridian cùng với Palmer Luckey, nhà sáng lập Anduril, và cựu chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich.

Động thái này đánh dấu lần tái xuất mới nhất của tỷ phú Mỹ trong chính quyền Tổng thống Donald Trump, sau những rạn nứt công khai hơn một năm trước.

Trong thông báo tại Căn cứ Thủy quân lục chiến ở Quantico tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho hay Dự án Meridian quy tụ nhiều CEO, học giả, chuyên gia để nghiên cứu các năng lực quân sự mới nổi và xác định những lĩnh vực mà Mỹ cần duy trì lợi thế.

Ông Hegseth cho biết sáng kiến này sẽ huy động "những bộ óc xuất sắc nhất nước Mỹ" để nghiên cứu tương lai chiến tranh, với sự tham gia của các công ty công nghệ và nhà đổi mới ngoài giới quốc phòng truyền thống.

Hiện chưa rõ sáng kiến này có trao cho các CEO như Musk tầm ảnh hưởng lớn mà ông từng có khi đứng đầu Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE) hay không. Tuy nhiên, Musk và Luckey đều lãnh đạo các công ty có hợp đồng trị giá hàng tỷ USD với Lầu Năm Góc.

"Rõ ràng đây là xung đột lợi ích. Nếu dự án mang lại kết quả, người hưởng lợi sẽ là Elon Musk chứ không phải đất nước", một cựu quan chức quốc phòng Mỹ nói với Politico.

SpaceX, công ty tên lửa và vệ tinh do Musk sáng lập, tham gia nhiều chương trình không gian và quốc phòng của Mỹ, trong đó có hạ tầng vệ tinh phục vụ hệ thống phòng thủ Vòm Vàng do chính quyền ông Trump đề xuất. Công ty trí tuệ nhân tạo xAI của Musk năm nay ký thỏa thuận cho phép quân đội Mỹ sử dụng chatbot Grok trên các hệ thống được bảo mật.

Trong khi đó, Anduril, công ty công nghệ quốc phòng, đang có nhiều hợp đồng quan trọng với Lầu Năm Góc về hệ thống chống máy bay không người lái, tên lửa đánh chặn, tác chiến điện tử và máy bay chiến đấu không người lái.

"Xin thứ lỗi nếu tôi hoài nghi việc giao tương lai chiến tranh Mỹ cho những người không có kinh nghiệm quân sự nhưng có thể hưởng lợi tài chính từ các quyết định của họ", thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly, thành viên Ủy ban Quân vụ Thượng viện, nói.

Lầu Năm Góc cho biết dự án thực tế sẽ do MITRE, tổ chức phi lợi nhuận quản lý các trung tâm nghiên cứu do chính phủ liên bang tài trợ, dẫn dắt với sự hỗ trợ của Giám đốc Công nghệ Lầu Năm Góc Emil Michael. MITRE sẽ phụ trách phân tích và đưa ra khuyến nghị, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp để xử lý xung đột lợi ích và thông tin nhạy cảm.

Việc Lầu Năm Góc mời chuyên gia bên ngoài tham gia cố vấn không phải điều mới. Các bộ trưởng quốc phòng Mỹ thuộc cả hai đảng đã dựa vào giới chuyên gia để thúc đẩy công nghệ quân sự trong nhiều thập kỷ.

Dưới thời tổng thống Dwight D. Eisenhower, Mỹ cũng từng thành lập một nhóm chuyên trách nhằm định hình lại chiến lược đối phó với Liên Xô. Còn trong nhiệm kỳ của tổng thống Barack Obama, Lầu Năm Góc từng hợp tác với Thung lũng Silicon trong nỗ lực do Eric Schmidt dẫn dắt khi ông là chủ tịch điều hành Alphabet, công ty mẹ của Google.

Sự tham gia của Gingrich phù hợp với cách lựa chọn nhân sự mang màu sắc đảng phái quen thuộc. Ông từng được ông Trump chọn vào Hội đồng Chính sách Quốc phòng sau cuộc bầu cử năm 2020.

Điểm bất thường trong quyết định của Bộ trưởng Hegseth được cho là việc trao ảnh hưởng đáng kể cho Musk và Luckey, hai người đang điều hành các công ty quốc phòng lớn và từng quyên góp cho chiến dịch tranh cử của Tổng thống Trump, theo Sagar Kar, nhà phân tích của Times Now.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen, thành viên Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cho rằng ông Hegseth đang "đặt các liên minh chính trị lên trên an ninh quốc gia". Một số nghị sĩ cảnh báo dự án có thể khiến ông Hegseth trở thành mục tiêu bị soi xét sau cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, khi đảng Dân chủ có thể giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội và có khả năng luận tội quan chức chính quyền.

Anduril cho biết công ty sẽ "tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức cao nhất khi phát sinh xung đột lợi ích thực tế". Công ty cũng nhấn mạnh Lầu Năm Góc từ lâu đã tìm kiếm những ý tưởng tốt nhất từ ngành công nghiệp quốc phòng về đổi mới và công nghệ quân sự.

Không ít người cho rằng Musk và Luckey có thể đưa ra những ý tưởng hữu ích, nhưng họ vẫn lo ngại về những ảnh hưởng của hai người trong vai trò mới.

Một quan chức quốc phòng nói với Politico rằng "không muốn đối đầu với Anduril hay SpaceX khi Palmer và Elon là những người quyết định tiền sẽ được rót vào đâu".

Dù Dự án Meridian nhằm mục đích hoạch định tương lai xa cho quân đội Mỹ, các kết luận của dự án cũng có thể giúp định hình cách Washington tiếp cận những công nghệ mới nổi và năng lực quân sự mà họ chọn ưu tiên, theo Sagar Kar.

"Musk và Luckey chỉ nên được xem là các nhà thầu, thay vì trở thành những người hoạch định chiến lược", Bill Hartung, cố vấn cấp cao tại tổ chức phi đảng phái Project on Government Oversight, nói.

Thanh Tâm (Theo Politico, Times Now, First Post)