Lý do học sinh biểu tình khắp nước Pháp

Tình trạng thiếu giáo viên, trường học xuống cấp và áp lực thi cử khiến học sinh Pháp bất bình, tạo nên làn sóng biểu tình làm rung chuyển quốc gia châu Âu.

Gần 500 trường trung học ở Pháp phải đóng cửa hoàn toàn hoặc một phần hôm nay, theo quyết định của Bộ trưởng Giáo dục Edouard Geffray, nhằm đề phòng các cuộc biểu tình quy mô lớn dự kiến tiếp diễn trong tuần này.

Phong trào biểu tình khởi phát từ giữa tháng 9 tại khu vực Paris và nhanh chóng lan rộng ra toàn quốc, làm rung chuyển loạt thành phố lớn ở Pháp, một số cuộc tuần hành còn xuất hiện đụng độ bạo lực với lực lượng an ninh. Giới chức Pháp cho biết hơn 5.000 người đã bị bắt kể từ đầu tuần trước và hơn 700 cơ sở giáo dục đã bị ảnh hưởng.

"Chúng cháu thà đứng ở đây còn hơn phải học trong điều kiện thiếu thốn. Đây là cách duy nhất để tiếng nói của học sinh được lắng nghe", Sophia, 17 tuổi, nói với Guardian ngày 3/10, khi cùng hàng trăm người chặn lối vào trường trung học phổ thông Lycee Voltaire, đông bắc Paris, khiến toàn bộ các tiết học phải hủy.

Khởi nguồn cho tình trạng hỗn loạn hiện nay là cuộc tuần hành của học sinh trường trung học Saint-Exupery ở ngoại ô Paris hôm 17/9 để bày tỏ sự ủng hộ với các giáo viên đình công phản đối tình trạng thiếu nhân sự và nguồn lực. Giới chức giáo dục địa phương đã đáp ứng yêu cầu của giáo viên, bổ sung thêm nhân sự cho trường.

"Điều trớ trêu là khi tình hình tại Saint-Exupery trở lại bình thường, phong trào biểu tình lại lan sang các địa phương khác nhanh như cháy rừng", AP mô tả.

Tại nhiều thành phố ở Pháp, học sinh bắt đầu phong tỏa cổng trường, biểu tình với những yêu cầu tương tự trường Saint-Exupery. Các em cho biết việc thiếu giáo viên đang khiến chương trình học bị gián đoạn.

"Nếu không lên tiếng lúc này, tương lai chúng em sẽ rất đáng lo", học sinh tên Abderrahmane nói, thêm rằng kết quả học tập của bản thân đã đi xuống.

Bộ Giáo dục Pháp cho biết trong năm học 2024-2025, gần 10% số tiết học tại các trường trung học công lập không có giáo viên đứng lớp, trong đó khoảng 7,5% số tiết bị bỏ trống là do không tìm được giáo viên thay thế.

Một số lớp có sĩ số quá đông, cơ sở vật chất xuống cấp khiến việc học tập trở nên khó khăn, thời tiết nóng bất thường trong mùa hè càng làm tình hình căng thẳng hơn. Học sinh còn phàn nàn về lịch học kéo dài quá mức cần thiết, khi một số phải học từ 8h đến 18h.

"Mỗi lớp có tới 35 học sinh. Vào mùa hè, nhiệt độ trong lớp có thể lên đến 35 độ C. Trường thiếu nhà vệ sinh, một số phòng học bị dột", một học sinh 17 tuổi nói khi biểu tình ở Strasbourg, đông bắc Pháp. "Trường gần như không có ngân sách, thiếu đủ thứ và không có đủ nhân viên giám sát".

Những bất cập này được phản ánh rõ nhất tại các khu vực thu nhập thấp quanh Paris. Dù Pháp bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục trung học cho mọi học sinh, hệ thống này trên thực tế lại bao gồm nhiều loại hình, từ trường nghề đến các cơ sở đào tạo tinh hoa.

"Các học sinh trung học phổ thông, đặc biệt là nhóm sống tại các khu dân cư thu nhập thấp, đang cảm thấy mình đang được hưởng nền giáo dục kém chất lượng hơn", nhà xã hội học Pháp Valerie Becquet nói với AFP. "Tình trạng bất bình đẳng tồn tại rất rõ giữa các học sinh và giữa các trường. Đây thực sự là một vấn đề".

Hệ thống Parcoursup, nền tảng trực tuyến được sử dụng để đăng ký vào các cơ sở giáo dục đại học của Pháp, cũng là một nguồn gây căng thẳng. Nền tảng được triển khai từ năm 2018, trong đó, học sinh sẽ đăng ký nguyện vọng vào các ngành bậc đại học. Các trường sau đó sẽ xem xét hồ sơ và ra quyết định tuyển sinh.

Parcoursup gây tranh cãi khi nhiều người cho rằng cách tuyển sinh mới có thể khiến xuất thân ảnh hưởng đến cơ hội học tập của người trẻ. Học sinh từ các gia đình có điều kiện và trường học giàu nguồn lực được cho là có lợi thế hơn những em ở khu vực thu nhập thấp.

Ông Becquet nói làn sóng biểu tình càng được thúc đẩy khi mạng xã hội lan truyền hình ảnh và video gây chú ý về hoạt động biểu tình. Những video này do chính học sinh quay, sau đó được nhiều kênh chia sẻ lại hoặc biên tập, cắt ghép những khoảnh khắc đáng chú ý nhất để thu hút thêm người xem.

Một số sinh viên đại học cũng tham gia phong trào, cho thấy nỗi bất mãn không chỉ tồn tại ở nhóm học sinh trung học.

Làn sóng biểu tình diễn ra trong bối cảnh giáo dục Pháp đối mặt với những câu hỏi về chất lượng đào tạo và chênh lệch thành tích giữa các nhóm học sinh.

Kết quả chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2025 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố hồi đầu tháng 9 cho thấy khoảng cách thành tích giữa nhóm học sinh có nhiều lợi thế và nhóm có hoàn cảnh khó khăn ngày càng nới rộng.

Trong giai đoạn 2015-2025, điểm số của học sinh Pháp giảm 40 điểm ở cả môn toán và đọc hiểu, tương đương với lượng kiến thức của hai năm học. Chỉ 5% học sinh Pháp đạt các mức thành tích cao nhất trong môn toán, thấp hơn mức trung bình 8% của OECD.

Chính phủ Pháp thừa nhận một số bức xúc của học sinh là có cơ sở, đồng thời tìm cách ngăn chặn làn sóng bạo lực trong các cuộc biểu tình. Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu đã triệu tập một cuộc họp khẩn, yêu cầu các bộ trưởng hủy lịch công tác để tập trung xử lý làn sóng biểu tình.

Bộ trưởng Giáo dục Edouard Geffray đã gặp đại diện các công đoàn giáo dục, tổ chức học sinh và hội phụ huynh để tìm cách hạ nhiệt biểu tình thông qua đối thoại.

"Những khó khăn các em đang gặp phải cần được giải quyết bằng những biện pháp cụ thể, cả ở trường học và trên phạm vi cả nước", ông Geffray viết trên X.

Ông Geffray công bố kế hoạch giải quyết tình trạng thiếu giáo viên, tăng sự tham gia của học sinh vào hoạt động nhà trường và hủy kế hoạch tăng một số khoản phí. Dự thảo ngân sách năm 2027 dành 65,5 tỷ euro cho giáo dục, cao hơn mức 63,4 tỷ euro cho quốc phòng.

Tuy nhiên, các tổ chức học sinh cho rằng những biện pháp này chưa đủ. Sabrine Kharbach, thành viên một liên đoàn học sinh tổ chức biểu tình, gọi các đề xuất của chính phủ là "màn khói che mắt" và tiếp tục kêu gọi biểu tình vào ngày 6/10.

Như Tâm (Theo TIME, AFP, AP)