Nhóm nghiên cứu tại Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN) hôm 24/3 vận chuyển 92 phản proton, một loại hạt phản vật chất, trong chiếc bình thiết kế đặc biệt để giữ các hạt này bằng từ trường. Bình được đặt trên thùng xe tải, hoàn thành chuyến đi kéo dài 30 phút vòng quanh khuôn viên của tổ chức ở vùng biên giới Thụy Sĩ - Pháp. Mục đích của thí nghiệm là đưa phản hạt đến một địa điểm không bị nhiễu loạn tác động, cho phép nghiên cứu chính xác hơn so với điều kiện tại nhà máy phản vật chất CERN, nơi tạo ra chúng.
Tủ đựng phản vật chất. Ảnh: CERN/Multimedia Production Team
Để chuẩn bị cho nỗ lực vận chuyển phản vật chất đầu tiên trên thế giới, nhóm nghiên cứu thu giữ và bảo quản 92 phản proton trong bẫy Penning đông lạnh di động. Chúng được làm lạnh đến -268 độ C để giảm tốc, trong khi hệ thống chân không mạnh đảm bảo chúng không bị hủy diệt do va chạm với lượng khí còn sót lại trong bẫy.
Ngày 24/3, hàng chục nhà khoa học CERN tập trung tại nhà máy sản xuất phản vật chất, căng thẳng theo dõi vật thể trông giống tủ đựng hồ sơ lớn, chứa chiếc bẫy nặng 850 kg, được cần cẩu cẩn thận nâng lên và đặt vào sau xe tải.
Chiếc xe sau đó bắt đầu di chuyển qua khuôn viên CERN. Nhiều nhân viên mang theo điện thoại để ghi hình trong lúc xe tải chạy hơn 8 km, đạt tốc độ tối đa 42 km/h. Theo Marcus Jankowski, người phụ trách an toàn tại bộ phận vật lý thực nghiệm của CERN, đây là phần nguy hiểm nhất vì phải chịu nhiều rung lắc.
Nhà vật lý Stefan Ulmer tại Đại học Heinrich Heine Dusseldorf (Đức), thành viên nhóm nghiên cứu, lái xe theo sát và liên tục để mắt đến màn hình hiển thị các chỉ số quan trọng của phản vật chất trên điện thoại. Khi chuyến đi kết thúc, Ulmer cho biết mọi việc diễn ra suôn sẻ, các hạt vẫn ở đúng vị trí.
"Đây là điều nhân loại chưa từng làm được, nó mang tính lịch sử", Ulmer nhận xét. Trong khi đó, Tara Shears, nhà vật lý tại Đại học Liverpool (Anh), gọi chuyến xe hôm 24/3 là "kỳ tích công nghệ".
Với thành công mới, CERN đặt mục tiêu gửi phản proton đến hàng loạt phòng thí nghiệm trên khắp châu Âu, bắt đầu từ phòng thí nghiệm chuyên dụng của họ ở Dusseldorf (Đức), cách nhà máy sản xuất 8 tiếng lái xe.
Xe tải dùng để vận chuyển phản proton. Ảnh: CERN/Multimedia Production Team
Vật chất hữu hình và "anh em song sinh" phản vật chất được cho là gần như giống hệt, ngoại trừ đặc điểm từ tính và điện tích trái ngược. Ngày nay, các nhà khoa học vẫn băn khoăn tại sao vũ trụ lại chứa lượng vật chất áp đảo so với phản vật chất, trong khi vụ nổ Big Bang đáng lẽ phải tạo ra chúng với số lượng tương đương. Khi phản vật chất tiếp xúc với vật chất, chúng sẽ triệt tiêu lẫn nhau, biến mất trong một luồng hạt năng lượng cao. Do đó, việc bảo quản và vận chuyển phản vật chất là thách thức lớn.
Phản vật chất cực kỳ đắt đỏ và khó sản xuất. Một gram ước tính lên tới 62,5 nghìn tỷ USD, đây là vật chất đắt nhất hành tinh. CERN là tổ chức duy nhất trên thế giới tạo được lượng phản vật chất đủ để sử dụng. Các nhà khoa học có thể nghiên cứu phản vật chất nhằm tìm hiểu những bí ẩn sâu xa của vũ trụ, hoặc dùng chúng để nghiên cứu vấn đề khác như cấu trúc hạt nhân phóng xạ.
Thu Thảo (Theo Nature, AFP)