Kiểm soát cận thị học đường từ tầm soát sớm

Trung tâm Kiểm soát cận thị Mắt Sài Gòn nhấn mạnh vai trò phát hiện nguy cơ, theo dõi tiến triển và phối hợp giữa gia đình, nhà trường trong chăm sóc thị lực trẻ.

Theo Trung tâm Kiểm soát cận thị Mắt Sài Gòn, cận thị đang trở thành vấn đề đáng quan tâm ở trẻ trong độ tuổi đi học. Khi thời gian học tập và các hoạt động nhìn gần chiếm phần lớn sinh hoạt hàng ngày, những thay đổi về thị lực có thể không được nhận biết kịp thời. Đa phần trẻ thường không nhận biết sự khác biệt giữa nhìn rõ và nhìn mờ. Do đó, nhiều trẻ chỉ được phát hiện khi độ cận đã tăng đáng kể.

Do đó, tầm soát cận thị học đường không nên chỉ dừng ở việc xác định trẻ có nhìn rõ hay không, mà cần hướng đến nhận diện nguy cơ và hỗ trợ theo dõi tình trạng thị lực. Đây cũng là nội dung được đề cập trong báo cáo của ThS.BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi, Trưởng khoa Kiểm soát cận thị, Bệnh viện Mắt Sài Gòn Cách Mạng Tháng Tám, tại Hội nghị Khúc xạ nhãn khoa châu Á lần thứ 5 (AOC 2026), diễn ra ngày 19-20/9, tại Đà Nẵng.

Với chủ đề "Thực trạng tật khúc xạ và các yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học và trung học cơ sở tại các khu vực ở Việt Nam: Cơ sở dữ liệu cho tích hợp chăm sóc khúc xạ vào y tế học đường", báo cáo tập trung nhận diện thực trạng tật khúc xạ và các yếu tố liên quan ở học sinh. Kết quả nghiên cứu hướng đến cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ việc tích hợp chăm sóc khúc xạ vào hoạt động y tế học đường, qua đó giúp phát hiện sớm những trường hợp cần được đánh giá chuyên sâu.

Phát hiện trẻ bị cận thị mới là bước đầu trong quá trình chăm sóc thị lực. Sau tầm soát, trẻ cần được khám chuyên sâu để xác định tình trạng khúc xạ và được tư vấn phương án theo dõi phù hợp. Với trẻ đã mắc cận thị, việc điều chỉnh độ kính giúp cải thiện thị lực nhưng không đồng nghĩa với việc kiểm soát được tiến triển của tật khúc xạ.

Vai trò của phụ huynh cũng được đề cập trong một báo cáo khác tại AOC 2026 do Cử nhân Khúc xạ Trang Sĩ Tín, Trung tâm Kiểm soát cận thị Mắt Sài Gòn Ngô Gia Tự, trình bày. Nghiên cứu tập trung vào nhận thức của phụ huynh về biến chứng lâu dài của cận thị nặng và những ảnh hưởng liên quan đến điều kiện phẫu thuật Lasik trong tương lai.

Nội dung này đặt ra yêu cầu nâng cao nhận thức của gia đình về những hệ quả có thể đi kèm cận thị nặng, thay vì chỉ quan tâm đến việc trẻ nhìn rõ khi đeo kính. Khi hiểu rõ hơn về nguy cơ và tầm quan trọng của việc theo dõi, phụ huynh có thể chủ động đưa trẻ đi khám, trao đổi với bác sĩ về các giải pháp kiểm soát cận thị phù hợp.

Từ góc độ này, chăm sóc thị lực học đường cần sự phối hợp giữa nhiều bên. Trong đó, nhà trường hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu bất thường. Gia đình theo dõi và đưa trẻ đi khám khi cần. Cơ sở chuyên môn đánh giá tình trạng mắt, tư vấn phương án chăm sóc và theo dõi tiến triển theo thời gian.

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, Trung tâm Kiểm soát cận thị Mắt Sài Gòn triển khai chương trình tầm soát thị lực cộng đồng "Biệt đội mắt sáng". Hoạt động nhằm mang dịch vụ kiểm tra và tư vấn thị lực chất lượng đến tận trường học, nơi trẻ em dành phần lớn thời gian trong ngày.

Thông qua các hoạt động này, trẻ có cơ hội được kiểm tra thị lực, trong khi giáo viên và phụ huynh có thêm thông tin để nhận biết dấu hiệu bất thường và hiểu hơn về cách chăm sóc mắt. Những trường hợp cần đánh giá thêm có thể được hướng dẫn tiếp cận cơ sở chuyên môn.

Theo định hướng của trung tâm, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cần song hành với hoạt động tầm soát. Những thói quen như duy trì khoảng cách nhìn phù hợp, bố trí thời gian nghỉ khi học hoặc sử dụng thiết bị điện tử, tăng hoạt động ngoài trời và kiểm tra mắt định kỳ có thể góp phần hỗ trợ chăm sóc thị lực cho trẻ. Khi đã được chẩn đoán cận thị, trẻ cần tuân thủ lịch tái khám và trao đổi với bác sĩ về phương án kiểm soát tiến triển phù hợp với tình trạng của mình.

Hải My