Khủng hoảng nhà ở dồn Thủ tướng Tây Ban Nha đến chân tường

Thủ tướng Sanchez buộc phải tuyên bố bầu cử sớm, bởi đây là lối thoát duy nhất với ông khi đối mặt cuộc khủng hoảng nhà ở ngày càng trầm trọng tại Tây Ban Nha.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez ngày 5/10 bất ngờ tuyên bố giải tán quốc hội và tổ chức tổng tuyển cử sớm vào ngày 29/11. Đây được coi là động thái "cực chẳng đã", bởi nếu liên minh cầm quyền thất bại trong cuộc bầu cử, ông sẽ phải rời ghế hơn nửa năm trước khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc.

"Đã đến lúc người dân tự quyết định tương lai mà họ mong muốn", ông Sanchez phát biểu trên truyền hình. "Bạn muốn tham gia làn sóng cực hữu đang trỗi dậy hay muốn Tây Ban Nha tiếp tục là thành trì của sự cởi mở, công bằng xã hội và trách nhiệm với môi trường? Muốn đất nước thụt lùi hay tiến lên phía trước?".

Quyết định được Thủ tướng Sanchez đưa ra sau khi quốc hội không phê chuẩn hai dự luật do chính phủ của ông đề xuất nhằm xoa dịu áp lực dư luận về cuộc khủng hoảng nhà ở tại Tây Ban Nha. Đây vốn là vấn đề được cử tri Tây Ban Nha quan tâm hàng đầu trong nhiều năm qua và gần đây bùng lên thành phong trào biểu tình quy mô lớn.

Chính phủ cánh tả của ông Sanchez đang chịu áp lực lớn sau nhiều năm giá bất động sản và tiền thuê nhà tăng nhanh hơn thu nhập người dân. Số liệu thống kê từ giới chức Tây Ban Nha cho thấy trong năm 2025, tốc độ tăng giá nhà nhanh gấp ba lần so với tiền lương.

Giá nhà thuê trung bình tại Tây Ban Nha đã tăng từ 8,2 euro (9,3 USD) mỗi m2 hồi năm 2016 lên 15,1 euro (17,15 USD) trong năm nay, theo chuyên trang bất động sản Idealista. Đối với người mua nhà, giá mỗi m2 tăng gần 128%, từ 2.839 euro (3.229 USD) hồi tháng 8/2016 lên 6.471 euro (7.361 USD).

Chính phủ Tây Ban Nha cho biết 26% người thuê nhà tại nước này phải bỏ ra trung bình 40% thu nhập cho tiền thuê và các tiện ích, trong khi tỷ lệ này ở Liên minh châu Âu (EU) là 18%.

Tây Ban Nha còn nằm gần cuối bảng xếp hạng các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về số lượng nhà cho thuê thuộc sở hữu nhà nước. Loại hình này chiếm chưa đến 2% tổng nguồn cung nhà cho thuê, thấp hơn mức trung bình 8% của EU.

Khủng hoảng nhà ở đặc biệt nghiêm trọng tại các thành phố lớn, nơi nhu cầu tăng do dân số tập trung và hoạt động du lịch. Trong khi đó, quá trình xây dựng nhà mới bị cản trở bởi các quy định quy hoạch, thiếu lao động và vướng mắc trong thủ tục cấp phép.

Ngân hàng trung ương Tây Ban Nha ước tính nước này đang thiếu khoảng 750.000 căn nhà và con số này có thể lên tới một triệu căn vào năm 2028.

'Giọt nước tràn ly'

Trong bối cảnh đó, câu chuyện bị đuổi khỏi nhà của bà Maria del Carmen Abascal, thường được gọi là Maricarmen, xuất hiện, trở thành "giọt nước tràn ly", làm bùng lên làn sóng biểu tình phản đối trên khắp Tây Ban Nha.

Người phụ nữ 87 tuổi này đã sống trong căn hộ thuê ở khu Retiro, trung tâm Madrid, hơn 7 thập kỷ. Sau khi tòa nhà được một công ty bất động sản mua lại, tiền thuê căn hộ của bà tăng từ khoảng 500 euro lên 2.650 euro mỗi tháng. Do không đủ khả năng chi trả, bà bị đuổi khỏi căn hộ hôm 23/9.

Hình ảnh Maricarmen phải nằm trên cáng khi được đưa khỏi căn hộ, trong lúc cảnh sát phong tỏa con phố, gây phẫn nộ trên mạng xã hội và truyền thông Tây Ban Nha. Hàng nghìn người đã tập trung tại Madrid để phản đối. Các cuộc biểu tình cũng diễn ra tại nhiều thành phố khác như Barcelona, Seville và Valencia.

Maricarmen sau đó được công ty bất động sản đồng ý cho trở lại căn hộ với giá thuê như cũ. Song sự việc đã không còn là câu chuyện của một cá nhân.

Hàng chục nghìn người biểu tình tiếp tục xuống đường tại các thành phố lớn, yêu cầu các nhà lập pháp hành động và đổ lỗi cho giới đầu cơ bất động sản cũng như các nền tảng cho thuê căn hộ khiến giá thuê tăng cao. Hầu hết các cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa, nhưng cũng có nơi xảy ra đụng độ với cảnh sát, buộc lực lượng an ninh phải dùng đạn cao su để giải tán đám đông.

Alex Dominguez, một người biểu tình 40 tuổi ở Madrid, cho biết anh phải sống cùng bạn gái cũ vì cả hai đều không tìm được chỗ ở phù hợp sau khi chia tay.

"Maricarmen chỉ là phần nổi của tảng băng. Tình trạng này đã kéo dài, và tất cả các đảng, chính phủ cũng như chính quyền khu vực đều phải chịu trách nhiệm vì đùn đẩy vấn đề", Dominguez nói với Reuters.

Canh bạc của Thủ tướng Sanchez

Làn sóng phản đối diễn ra đúng thời điểm chính phủ của Thủ tướng Sanchez đang tìm cách thúc đẩy một gói biện pháp khẩn cấp về nhà ở. Các biện pháp được đề xuất bao gồm tăng chính sách bảo vệ cho người thuê, như áp trần giá thuê, và hạn chế hoạt động mua bất động sản của các doanh nghiệp lớn.

Tuy nhiên, do đảng Xã hội (PSOE) của ông Sanchez không chiếm đa số ghế và vấp phải sự phản đối từ các đảng đối lập cánh hữu, quốc hội Tây Ban Nha hôm 2/10 đã bác bỏ các đề xuất.

Các nghị sĩ cánh hữu cho rằng những dự luật này là sự can thiệp cực đoan vào thị trường, vi phạm quyền tự do kinh doanh và bảo vệ người thuê nhà quá mức. Theo họ, việc áp trần giá thuê nhà sẽ làm giảm nguồn cung bất động sản cho thuê và khiến thị trường thêm trầm trọng.

Trước sức ép từ người dân và sự phản kháng từ phe đối lập, ông Sanchez không còn giải pháp nào ngoài tuyên bố bầu cử sớm, với kỳ vọng cử tri sẽ trao nhiều ghế hơn cho PSOE tại quốc hội để đảng này đủ khả năng thông qua các biện pháp ứng phó khủng hoảng.

"Ông Sanchez là bậc thầy xoay chuyển tình thế trong những hoàn cảnh khó khăn. Dù đang đối mặt với nhiều bất lợi, các đối thủ cũng sẽ gặp không ít thách thức khi đối đầu với ông", Javier Carbonell, chuyên gia tại Chương trình Chính trị và Thể chế châu Âu, Trung tâm Chính sách châu Âu (EPC), nói.

Nhưng tổ chức bầu cử sớm cũng là một ván cược mạo hiểm với ông Sanchez, bởi PSOE đã thất bại tại một số cuộc bầu cử địa phương. Chính phủ đương nhiệm bị ảnh hưởng bởi các cáo buộc tham nhũng liên quan đến những người thân cận với ông Sanchez.

Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy đảng Nhân dân (PP) bảo thủ đang dẫn trước PSOE. Một liên minh cầm quyền do PP dẫn dắt, với sự ủng hộ từ đảng cực hữu Vox, được đánh giá là một kịch bản tiềm năng trong cuộc bầu cử.

Lãnh đạo PP Alberto Nunez Feijoo đưa ra hướng tiếp cận tập trung vào việc tăng nguồn cung để giải quyết khủng hoảng nhà ở. Ông cam kết xây 250.000 căn nhà mỗi năm, đẩy nhanh quy hoạch đô thị, đưa đất công vào phát triển nhà ở và tăng các cơ chế bảo lãnh vay hoặc thuê nhà cho người trẻ.

Dù vậy, một số người vẫn hoài nghi về những cam kết của ông Feijoo. Marta, 28 tuổi, bạn gái cũ của Dominguez, hy vọng một cuộc bầu cử thành công sẽ giúp phe cánh tả có được sự ủng hộ mạnh mẽ hơn từ cử tri để giải quyết vấn đề này.

"Nếu để cho phe cánh hữu giải quyết, mọi chuyện sẽ còn tồi tệ hơn rất nhiều", cô nói.

Như Tâm (Theo Reuters, AP, CNN)