Hầm chôn chất thải hạt nhân đầu tiên trên thế giới được cấp phép hoạt động

Hầm chôn chất thải hạt nhân trong 100.000 năm được Phần Lan cấp phép hoạt động, sau 22 năm xây dựng và thử nghiệm.

Ngày 22/10, Bộ Kinh tế và Việc làm Phần Lan cho biết cấp phép cho công ty vận hành Posiva để đóng gói và lưu trữ chất thải hạt nhân từ nhà máy điện Olkiluoto và Loviisa.

Việc cấp phép dựa trên báo cáo đánh giá an toàn từ Cơ quan An toàn hạt nhân và phóng xạ Phần Lan (STUK) hai tháng trước.

Posiva nhận định quyết định này mang tính lịch sử, khi lần đầu tiên hoạt động xử lý chất thải hạt nhân được cấp phép trên thế giới. Tuy nhiên, công ty chưa lên kế hoạch về thời điểm vận hành cơ sở này.

Ông Ilkka Poikolainen, Giám đốc điều hành Posiva, cho biết họ cần thận trọng trong cả khâu cuối cùng, gồm các hoạt động thử nghiệm và kiểm tra cần thiết.

Hầm chôn chất thải hạt nhân có tên Onkalo, nằm tại Eurajoki, tây nam Phần Lan. Hầm này sâu 430 m, được đầu tư 1 tỷ euro (tương đương 1,16 tỷ USD). Tại đây có thể lưu trữ được 6.500 tấn chất thải phóng xạ, tương đương 3.300 thùng chứa chuyên dụng. Khi cơ sở được vận hành ổn định, dự kiến tại đây sẽ chôn lấp tối đa 60 thùng mỗi năm.

Posiva phải xác minh và lưu trữ dữ liệu thiết yếu cho hoạt động chôn lấp cuối cùng, đảm bảo Nhà nước có thể tiếp cận sau khi cơ sở ngừng hoạt động.

Hầm chôn này được thiết kế để lưu giữ chất thải hạt nhân trong 100.000 năm, ngưỡng thời gian đảm bảo mức độ phóng xạ giảm về mức không còn gây hại môi trường. Trong đó, mức độ an toàn lâu dài của hoạt động xử lý phụ thuộc vào nguyên tắc đa lớp rào chắn, nhằm cách ly hoàn toàn chất thải này khỏi môi trường sống của con người.

Phần Lan xây dựng khuôn khổ chính sách cho hoạt động chôn lấp chất thải hạt nhân dưới tầng đá sâu từ năm 1983. Sau nhiều thập kỷ khảo sát, hoạt động đào hầm nghiên cứu Onkalo bắt đầu khởi động vào năm 2004.

Hai năm trước, Posiva bắt đầu quá trình thử nghiệm dự án, nhằm đảm bảo tính an toàn cho hoạt động xử lý chất thải hạt nhân ở quy mô công nghiệp.

Theo dữ liệu năm 2022 của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) toàn cầu thải gần 400.000 tấn nhiên liệu hạt nhân sau sử dụng kể từ những năm 1950. Trong đó, hai phần ba được lưu trữ tạm thời trong bể làm mát gần lò phản ứng.

Theo AP, thế giới chưa có cơ sở chôn vĩnh viễn chất thải hạt nhân ở quy mô thương mại. Thụy Điển cũng theo đuổi một dự án hầm chôn tương tự Phần Lan, khởi công vào năm ngoái, dự kiến vận hành vào cuối thập kỷ này. Còn tại Pháp, dự án hầm chôn Cigéo chưa được khởi động.

Bảo Bảo (theo Daily Finland, AP)