Trước những rủi ro dọc lưu vực sông Nậm Rốm ảnh hưởng trực tiếp sinh hoạt người dân, tỉnh Điện Biên triển khai Dự án Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm với tổng mức đầu tư hơn 981 tỷ đồng, với sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu (EU) và Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) cùng nguồn vốn đối ứng của địa phương.
Thay vì tập trung các công trình đơn lẻ, dự án được xây dựng theo cách tiếp cận quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp giữa hạ tầng phòng chống thiên tai với việc nâng cao năng lực quản lý và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Dự án Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm với sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu (EU) và Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã mang đến cách tiếp cận mới trong quản lý rủi ro thiên tai. Ảnh: TAJ Việt Nam
Đến nay, sau 5 năm triển khai, hệ thống kè gia cố hai bờ sông đã cơ bản hoàn thành. Không gian ven sông trước đây từng xuống cấp, lộn xộn nay được chỉnh trang thành các lối dạo bộ lát đá, kết hợp chiếu sáng và cảnh quan xanh, tạo nên những tuyến sinh hoạt cộng đồng mới cho người dân địa phương.
Cùng với hệ thống kè, dự án cũng đang triển khai các hạng mục khác như đập dâng nước, chỉnh trị dòng chảy và các khu trữ lũ tạm thời, nhằm điều tiết dòng nước trong mùa mưa và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất mùa khô. Theo người dân địa phương, những thay đổi này giúp hạn chế nguy cơ sạt lở đồng thời mở ra nhiều thuận lợi cho sinh hoạt và sản xuất.
Song song các hạng mục hạ tầng, dự án đang xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và hỗ trợ ra quyết định (Decision Support System - DDS), cho phép theo dõi dữ liệu thủy văn theo thời gian thực và hỗ trợ chính quyền địa phương đưa ra các phương án ứng phó kịp thời khi xuất hiện nguy cơ thiên tai.
Ở góc độ hợp tác phát triển, Dự án Quản lý đa thiên tai lưu vực sông Nậm Rốm là một phần trong cách tiếp cận rộng hơn của Liên minh châu Âu trong việc hỗ trợ Việt Nam tăng cường khả năng chống chịu trước các rủi ro khí hậu.
Bà Kristina Buende, Trưởng ban Hợp tác, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam cho biết, bằng việc hạn chế các gián đoạn và tổn thất do khí hậu gây ra, các dự án quản lý rủi ro đa thiên tai theo hướng tích hợp góp phần bảo vệ nền tảng của quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Theo cách đó, các sáng kiến thích ứng như Nậm Rốm hỗ trợ mục tiêu Net Zero không phải bằng việc trực tiếp cắt giảm phát thải, mà bằng cách bảo đảm rằng các cú sốc khí hậu không làm suy yếu hiệu quả dài hạn của các nỗ lực giảm phát thải và các con đường phát triển bền vững.
Hệ thống kè gia cố bờ sông đã cơ bản hoàn thành. Ảnh: TAJ Việt Nam
Nằm trong lòng chảo Điện Biên, thành phố Điện Biên Phủ (trước khi sáp nhập) được bao quanh bởi các dãy núi và hệ thống sông suối từ thượng nguồn. Trong đó, sông Nậm Rốm là một trong những dòng chảy quan trọng của khu vực. Con sông bắt nguồn từ vùng núi phía bắc tỉnh, chảy qua trung tâm thành phố Điện Biên Phủ trước khi hợp lưu với sông Nậm Núa và đổ vào hệ thống sông Mê Kông.
Với chiều dài khoảng 35 km, sông Nậm Rốm đóng vai trò quan trọng đối với đời sống và sản xuất của người dân địa phương. Nguồn nước từ con sông này phục vụ tưới tiêu cho các cánh đồng lúa trong lòng chảo Điện Biên và sinh hoạt của nhiều khu dân cư ven sông. Tuy nhiên, những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu và các đợt mưa lớn cực đoan khiến dòng sông xuất hiện nhiều diễn biến khó lường.
Dòng sông Nậm Rốm từ lâu đã gắn bó với đời sống và sản xuất của người dân trong lòng chảo Mường Thanh, Điện Biên. Ảnh: TAJ Việt Nam
Theo người dân sống lâu năm tại khu vực ven sông, dòng chảy của Nậm Rốm đã có nhiều biến đổi theo thời gian. Những đoạn bờ sông từng ổn định trước đây bắt đầu xuất hiện tình trạng sạt lở, đặc biệt trong các đợt mưa lũ.
Bà Nguyễn Thị Liên, Trưởng thôn C9 (nay thuộc phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên) cho biết người dân nơi đây đã phải sống chung với nỗi lo đó trong nhiều năm: "Cứ đến mùa mưa lũ thì nước sông lại dâng cao rồi sạt lở. Trước đây dòng chảy ở xa hơn, nhưng sau này dòng chảy ngày càng lấn sâu dần vào phía khu dân cư".
Theo bà Liên, có thời điểm nước lũ dâng cao khiến nhiều hộ gia đình phải đối mặt nguy cơ mất đất sản xuất, chuồng trại bị cuốn trôi, thậm chí đe dọa an toàn nhà cửa ven sông. "Có những năm, khi mưa lớn kéo dài, chính quyền địa phương phải lên phương án sơ tán người dân để đảm bảo an toàn", bà kể lại.
Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm các giải pháp lâu dài để kiểm soát dòng chảy và giảm thiểu rủi ro thiên tai trở thành nhu cầu cấp thiết đối với cộng đồng sống dọc lưu vực sông Nậm Rốm.
Thế Đan
Liên minh châu Âu là đối tác quan trọng đồng hành Việt Nam trong hành trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, thông qua thúc đẩy năng lượng sạch và nâng cao năng lực cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tìm hiểu thêm về các sáng kiến hợp tác và những câu chuyện thay đổi từ các dự án do EU hỗ trợ trên khắp Việt Nam tại đây.