Cuộc đấu trừng phạt của Mỹ nhắm vào ICC

Chính quyền Trump áp trừng phạt ICC vì "hành động quá thẩm quyền" khi nhắm vào công dân Mỹ và đồng minh, trong khi tòa án quốc tế này cáo buộc Washington "cản trở công lý".

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/10 tuyên bố áp đặt các biện pháp trừng phạt với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), vài giờ sau khi Navanethem "Navi" Pillay, một cựu thẩm phán của tòa, được trao giải Nobel Hòa bình.

Mỹ thời gian qua đã áp lệnh trừng phạt một số thẩm phán và nhân viên của ICC, nhưng đây là lần đầu tiên tòa án này hứng chịu biện pháp cấm vận từ Washington với tư cách là một thực thể.

"Chúng tôi sẽ cấm các giao dịch với ICC, cắt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động của tòa án này nhằm vào Mỹ. Thông điệp của chúng tôi rất rõ ràng: Mỹ và người dân Mỹ không chịu quyền tài phán của ICC", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố trong video đăng trên mạng xã hội ngày 9/10.

ICC được thành lập năm 2002 để truy tố tội ác chiến tranh, diệt chủng và tội ác chống lại nhân loại. Tuy nhiên, Washington cho rằng ICC đã vượt quá thẩm quyền khi điều tra và truy tố công dân của các quốc gia không phải thành viên, trong đó có Mỹ.

Ông Trump từng chỉ trích tòa án sau khi ICC phát lệnh bắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu bộ trưởng quốc phòng Israel Yoav Gallant với cáo buộc phạm tội ác chiến tranh ở Gaza. Trước đó, ICC cũng mở cuộc điều tra về hành động của binh sĩ Mỹ tại Afghanistan.

Mỹ và Israel không phải là thành viên của Quy chế Rome, hiệp ước thành lập ICC. Tuy nhiên, công dân các nước không tham gia hiệp ước vẫn có thể bị truy tố nếu phạm tội trên lãnh thổ thuộc thẩm quyền của tòa án hoặc tại các quốc gia thành viên.

"Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép ICC truy tố người Mỹ. Đó là lý do Mỹ quyết định trừng phạt tòa án này", ông Rubio nhấn mạnh.

Mỹ hồi tháng 8 áp lệnh trừng phạt với Chủ tịch ICC Tomoko Akane và luật sư cấp cao Abdoulaye Sey. Ông Rubio khi đó tuyên bố đây là một phần trong nỗ lực kiên định của Washington nhằm bảo vệ người Mỹ trước tòa án này.

Các biện pháp trừng phạt mới có thể khiến những công ty cung cấp dịch vụ cho ICC bị xử phạt. Mỹ cũng sẽ phong tỏa mọi tài sản của ICC nằm trên lãnh thổ nước này.

Bộ Tài chính Mỹ thông báo các lệnh trừng phạt sẽ có thời gian ân hạn ban đầu là 6 tháng, cùng một số ngoại lệ cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến viễn thông, phần mềm, chi trả lương hưu...

Ông Rubio cho biết các lệnh trừng phạt được thiết kế để tạo cơ hội cho ICC và các quốc gia thành viên giải quyết những mối quan ngại của Mỹ. Các biện pháp này sẽ được điều chỉnh nếu những yêu cầu của Washington không được đáp ứng.

"Hoặc ICC dừng ngay những hành động đe dọa, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt hoạt động của tòa án này", ông Rubio nói.

Ngoại trưởng Mỹ cảnh báo nếu các đồng minh của nước này không thể "kiềm chế ICC", Washington sẽ tiếp tục chiến dịch "tháo dỡ từng viên gạch" của tòa án này.

Phản ứng của ICC

William Schabas, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Middlesex ở London, cho hay kể từ khi ông Trump lên nắm quyền nhiệm kỳ hai, ICC đã "xây dựng phương án dự phòng" để ứng phó nguy cơ bị Mỹ trừng phạt. Các biện pháp này bao gồm chuyển sang sử dụng phần mềm của châu Âu thay cho các sản phẩm của Mỹ, đồng thời chấm dứt hợp tác với công ty bảo hiểm Axa, đơn vị có hoạt động kinh doanh tại Mỹ.

"Ảnh hưởng thực sự của các biện pháp trừng phạt này vẫn cần thời gian để đánh giá. Nhưng rõ ràng, chúng sẽ khiến hoạt động của ICC trở nên phức tạp hơn đáng kể", ông nói.

ICC đã lên án động thái của Mỹ, cho rằng đây là nỗ lực "cản trở tiến trình thực thi công lý" và đe dọa những người làm việc hoặc hợp tác với tòa án.

"Đây là hành động tấn công nguyên tắc thượng tôn pháp luật và nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế, đi ngược lại nguyên tắc cơ bản rằng không ai đứng trên pháp luật", ICC tuyên bố, đồng thời kêu gọi 125 quốc gia thành viên hành động để bảo đảm cơ quan này có thể tiếp tục hoạt động.

Ngoại trưởng Anh, Đan Mạch, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Canada và Nhật Bản đều tuyên bố "phản đối mạnh mẽ" các lệnh trừng phạt, đồng thời cảnh báo những biện pháp này sẽ tác động đáng kể đến hoạt động của ICC.

Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu cảm ơn ông Trump trong bài đăng trên mạng xã hội, đồng thời cáo buộc ICC là "cơ quan chính trị gây ra mối đe dọa sống còn đối với các nền dân chủ thượng tôn pháp luật trên toàn thế giới".

Khi thông báo bà Pillay đoạt giải Nobel Hòa bình hôm 9/10, Chủ tịch Ủy ban Nobel Jorgen Watne Frydnes cho rằng hệ thống luật pháp quốc tế đang "chịu sức ép rất lớn" và các thể chế của hệ thống này đang "bị tấn công".

Tuy nhiên, Kenneth Roth, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Yale, cho rằng ICC vẫn sẽ "đứng vững và hoàn toàn có khả năng thực hiện công việc của mình" trước những sức ép như vậy.

Thanh Tâm (Theo Al Jazeera, Reuters, AFP)