Trương Thanh Tùng, 30 tuổi, ở đường Nguyễn Thị Huê, huyện Hóc Môn, TP HCM cho biết sau hai năm tìm hiểu về pháp lam, năm 2022 anh chính thức dành trọn thời gian, tâm huyết cho môn nghệ thuật này.
Anh tự học trên Internet, bạn bè ở nước ngoài và nghiên cứu cổ vật pháp lam thời Nguyễn tại các bảo tàng ở TP HCM và Huế. Số tiền tiết kiệm hơn 200 triệu đồng được dùng để mua men, kim loại, lò nung...
“May mắn là gia đình ủng hộ, giúp tôi có động lực theo đuổi đam mê", Thanh Tùng nói.
Pháp lam là một loại nghệ thuật trang trí có nguồn gốc từ châu Âu. Đây là kỹ thuật tráng men trên kim loại, thường là đồng, tạo ra các sản phẩm với màu sắc rực rỡ và hoa văn tinh xảo.
Pháp lam du nhập vào Việt Nam thời nhà Nguyễn (1802-1945). Tại Huế, nghệ thuật này xuất hiện trong cung đình, lăng tẩm và đồ dùng cung điện với hoa văn phong phú, màu sắc đặc trưng như xanh lam, vàng, đỏ.
Trải qua thời gian dài mai một, pháp lam Huế đang dần hồi sinh, trở thành nét đặc sắc của văn hóa truyền thống. "Tôi muốn đưa pháp lam trở lại, để mọi người cảm nhận được vẻ đẹp và giá trị văn hóa của nó", Tùng cho biết.
Mỗi ngày, anh dành gần 10 tiếng ngồi trên bàn để làm pháp lam. Trên kệ để hàng chục hộp đựng men đủ màu sắc, xuất xứ từ trong nước, Nhật Bản, Trung Quốc, Anh, Pháp.
Trong hơn hai năm đầu, gần như mọi sản phẩm pháp lam Tùng làm đều thất bại do phối màu không đẹp, chất liệu men không phù hợp, nung chưa đạt tiêu chuẩn. Nhưng chính những thất bại ấy đã giúp anh kiên trì và hoàn thiện kỹ thuật của mình.
Anh Tùng thực hiện một tác phẩm hình rồng bằng phương pháp kháp ti pháp lam. Đây là kỹ thuật khó nhất, đòi hỏi người thợ sử dụng những sợi kim loại mảnh, uốn thành hoa văn rồi cố định lại để tạo bộ khung trước khi đặt lên miếng đồng. Sau đó các lớp men nhiều màu sẽ được phủ kín các ô trống ở những họa tiết.
Sau khi phủ men, sản phẩm được đưa vào lò nung ở nhiệt độ 800°C để cố định màu sắc và tạo độ bóng bền vững. Tùy kích thước, loại men mà sản phẩm sẽ được nung từ một đến năm phút.
"Mỗi lần nung lớp men lại hao hụt đi nên phải bồi thêm và đem vô lò tiếp. Trung bình mất từ 3 đến 12 lần nung, tuỳ loại hình, sản phẩm mới hoàn thành", Tùng cho biết.
Hiện Tùng có khoảng 300 tác phẩm pháp lam, chủ yếu tạo hình rồng phượng, hoa lá, con vật, đồ trang sức. Gần một nửa sản phẩm đã bán hết với giá từ 150.000 đến 5 triệu đồng.
Trong ảnh, những con cá phải trải qua 8 - 12 lần nung, mất một tuần để hoàn thiện tác phẩm này.
Các bức tranh bằng nghệ thuật pháp lam mang lại hiệu ứng hình ảnh, màu sắc độc đáo.
Quy trình làm pháp lam. Video: NVCC
Quỳnh Trần