Bệnh nhi có bất thường ở chân trái từ năm 4 tuổi với dấu hiệu sưng vùng mắt cá chân, được chẩn đoán mắc u đầu dưới xương mác chân trái, phẫu thuật lấy khối u và làm giải phẫu bệnh. Sau mổ, sức khỏe bé ổn định, sinh hoạt và vui chơi bình thường, tuy nhiên không tái khám định kỳ theo lịch. Cuối tháng 1, chân trái của trẻ bất ngờ sưng to, đau nhiều và đi lại khó khăn.
Kết quả chẩn đoán hình ảnh tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy khối u Chondrosarcoma (u sụn ác tính) tái phát ở đầu dưới xương mác bên trái (toàn bộ mắt cá ngoài bị tổn thương), kích thước lớn, chèn ép sát các cấu trúc mạch máu và thần kinh quan trọng vùng cổ chân của bé. May mắn, các kiểm tra chuyên sâu xác định bệnh chưa di căn các cơ quan khác.
Các bác sĩ cắt bỏ toàn bộ khối u đầu dưới xương mác trái theo nguyên tắc ung thư xương, giải phẫu bệnh cho kết quả diện cắt âm tính (R0) - điều kiện then chốt để giảm nguy cơ tái phát tại chỗ.
Bác sĩ kiểm tra chân bệnh nhi sau phẫu thuật. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Sau hội chẩn, các bác sĩ phẫu thuật cho bé ghép chỏm xương mác có cuống mạch (vạt xương - vi phẫu), cuống mạch nuôi là động mạch chày trước, đảo da để che phủ phần khuyết da nơi nhận. Ưu điểm của phương pháp này là mang theo hệ mạch nuôi đảm bảo khả năng sống của vạt bao gồm cả xương, sụn, mô mềm, đặc biệt là ở trẻ em cần duy trì tiềm năng tăng trưởng của sụn phát triển ở đầu xương.
"Đây là ca phẫu thuật tái tạo và bảo tồn chi đặc biệt khó, bệnh nhi nguy cơ tổn thương các mạch máu và thần kinh, có thể dẫn đến yếu liệt chi sau mổ", TS.BS Hoàng Hải Đức, Trưởng khoa Chỉnh hình, Bệnh viện Nhi Trung ương, nói. Điểm khó nhất của ca mổ không nằm ở việc ghép xương đơn thuần, mà là tái tạo một cấu trúc chịu lực - giữ trục - giữ vững cổ chân cho bệnh nhi nhỏ tuổi.
Ca phẫu thuật phải giải quyết đồng thời khuyết hổng xương sau cắt u theo nguyên tắc ung thư, khuyết da do cắt rộng và yêu cầu vi phẫu nối mạch trên mạch máu nhỏ của trẻ. Việc lấy vạt chỏm xương mác có cuống mạch để làm vật liệu ghép đòi hỏi bóc tách tinh tế để bảo tồn thần kinh mác chung và tối ưu tưới máu vạt; cố định xương phải đủ vững nhưng không được làm tổn hại sụn tăng trưởng. Ở trẻ 8 tuổi, nếu không tái tạo mắt cá ngoài đúng cấu trúc, nguy cơ mất vững - lệch trục dạng valgus (vẹo ngoài) sẽ tăng dần theo thời gian phát triển, kéo theo đau, hạn chế vận động và nhiều lần can thiệp chỉnh trục về sau.
Ca phẫu thuật kéo dài liên tục 8 giờ, được đánh giá là đặc biệt phức tạp do cùng lúc phải thực hiện nhiều kỹ thuật chuyên sâu. Thách thức lớn nhất là cắt bỏ khối u phải lấy trọn khối tổn thương cùng diện an toàn ung thư trong khi vẫn phải bảo tồn tối đa hệ thống mạch máu, thần kinh và các cấu trúc phần mềm quan trọng quanh cổ chân.
Song song, êkíp tiến hành lấy vạt chỏm xương mác kèm đảo da có cuống mạch nuôi từ chân đối diện để tái tạo phần xương khuyết hổng. Việc chuyển vạt có cuống mạch sang chi bệnh đòi hỏi kiểm soát chính xác chiều dài cuống mạch, hướng xoay và tưới máu, kỹ thuật nối mạch vi phẫu tốt nhằm đảm bảo xương ghép sống tốt.
"Chúng tôi tái tạo cấu trúc mắt cá ngoài bằng chỏm xương mác, tái tạo hệ thống dây chằng cổ chân giúp duy trì độ vững khớp cổ chân và khả năng chịu lực sinh lý, là bước khó nhất của ca mổ vì vừa phải phục hồi hình thái giải phẫu, vừa đảm bảo chức năng vận động lâu dài cho bệnh nhân", TS.BS Đức cho biết thêm.
Sau mổ, trẻ hồi phục tốt, vạt da hồng ấm, xương ghép định hình đúng giải phẫu, hai chi được tưới máu ổn định, vận động cảm giác các ngón chân tốt. Điều đó cho thấy các cấu trúc quan trọng đã được bảo tồn thành công.
Hai tuần sau phẫu thuật, bé phục hồi tích cực và xuất viện, không cần chỉ định hóa trị bổ sung. Với các bác sĩ, thành công của ca mổ mở thêm cơ hội cứu chi - giữ khớp - giữ vận động cho các bệnh nhân u xương vùng cổ chân tương tự em bé này.
Lê Nga