Kể từ 1/1/2026, hộ kinh doanh hoạt động phải tuân thủ các quy định pháp luật mới. Cụ thể:
1. Thực hiện kê khai thuế và tính thuế đối với từng loại thuế theo kỳ tính thuế
Theo Điều 13 Luật Quản lý thuế 2025 quy định như sau: Căn cứ vào cơ sở dữ liệu quản lý thuế, cơ quan thuế cung cấp thông tin hỗ trợ hộ kinh doanh trong việc khai thuế và tính thuế.
Ngoài ra, đối với hộ kinh doanh xác định mức doanh thu hằng năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế và phải nộp thuế theo quy định pháp luật thì hộ kinh doanh tự xác định số thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN), các khoản thu khác phải nộp theo quy định pháp luật.
Nếu hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, thì Hệ thống thông tin quản lý thuế tự động tạo lập tờ khai thuế để hỗ trợ khai thuế và tính thuế trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, cơ sở dữ liệu quản lý thuế và các nguồn cơ sở dữ liệu khác mà cơ quan thuế có được từ cơ quan nhà nước khác, tổ chức, cá nhân cung cấp.
2. Sử dụng hóa đơn điện tử, mở tài khoản ngân hàng và ghi chép sổ sách kế toán
Dù hiện tại chưa có văn bản chính thức yêu cầu hộ kinh doanh phải sử dụng hóa đơn điện tử, mở tài khoản ngân hàng và ghi chép sổ sách kế toán đơn giản, nhưng nếu thực hiện các việc này sẽ giúp hộ kinh doanh tách bạch rõ ràng tài khoản cá nhân riêng với tài khoản của hộ kinh doanh, cũng như ghi chép rõ ràng thu chi tạo điều kiện thuận lợi trong việc kê khai và tính thuế, đồng thời, tránh phát sinh rủi ro pháp lý trong trường hợp có yêu cầu kiểm tra thuế từ cơ quan thuế.
3. Bỏ hình thức thuế khoán, áp dụng phương pháp tính thuế mới
* Đối với thuế TNCN:
Căn cứ Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 quy định như sau:
- Trường hợp hộ kinh doanh có doanh thu từ dưới 500 triệu đồng/năm sẽ không phải nộp thuế TNCN. Tùy tình hình kinh tế xã hội trong từng thời kỳ, Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế TNCN.
- Trường hợp hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm đến dưới 3 tỷ đồng/năm, có thể lựa chọn một trong hai cách tính thuế sau đây:
Cách 1: Số thuế TNCN phải nộp = Doanh thu tính thuế x Thuế suất.
Trong đó:
- Doanh thu tính thuế = Doanh thu năm - 500 triệu đồng.
- Thuế suất TNCN áp dụng đối với hoạt động kinh doanh ăn uống là 1,5%.
Cách 2: Số thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế x thuế suất.
Trong đó:
- Thu nhập tính thuế = Doanh thu của hàng hóa, dịch vụ bán ra - Chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong kỳ tính thuế.
- Thuế suất TNCN áp dụng trong trường hợp này là 15%.
Lưu ý cách 2 này cũng được áp dụng với trường hợp doanh thu vượt ngưỡng 3 tỷ đồng. Theo đó, mức thuế suất áp dụng trong trường hợp ngưỡng doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng là 17% và ngưỡng trên 50 tỷ đồng là 20%.
* Đối với thuế GTGT:
Căn cứ Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2024, được sửa đổi bổ sung năm 2025 quy định: Hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh có doanh thu từ dưới ngưỡng 500 triệu đồng/năm sẽ không phải chịu thuế GTGT. Trường hợp cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm có thể lựa chọn một trong hai phương pháp tính thuế GTGT: Trực tiếp hoặc khấu trừ. Cụ thể:
Cách 1: Tính theo phương pháp khấu trừ, phù hợp với hộ kinh doanh thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ theo quy định pháp luật.
Số thuế GTGT phải nộp = Số thuế GTGT đầu ra - Số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
Cách 2: Tính theo phương pháp trực tiếp.
Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu x thuế suất.
Trong đó: Thuế suất GTGT áp dụng đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống là 3%.
4. Tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Chủ hộ thực hiện đăng ký kinh doanh phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Trong khi đó, nếu thành lập doanh nghiệp, bạn phải sử dụng hóa đơn điện tử, mở tài khoản ngân hàng, ghi chép sổ sách kế toán, tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, kê khai và tính thuế GTGT, thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật. Cụ thể:
* Đối với thuế GTGT:
Doanh nghiệp có thể lựa chọn phương pháp kê khai và tính thuế GTGT trực tiếp hoặc khấu trừ.
Cách 1: Kê khai và tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp, phù hợp với doanh nghiệp có doanh thu dưới ngưỡng 1 tỷ đồng/năm.
Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu x Thuế suất.
Trong đó: Thuế suất GTGT áp dụng đối với hoạt động kinh doanh ăn uống là 3%.
Cách 2: Kê khai và tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Số thuế GTGT phải nộp = Số thuế GTGT đầu ra - Số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
* Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN):
Căn cứ Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 quy định:
Số thuế TNDN phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất.
Trong đó:
- Thu nhập tính thuế = (Doanh thu - Các khoản chi được trừ + Các khoản thu nhập khác) - Thu nhập được miễn thuế + Các khoản lỗ được kết chuyển theo quy định.
- Thuế suất TNDN áp dụng đối với doanh nghiệp có tổng doanh thu dưới 3 tỷ đồng/năm là 15%. Trường hợp doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng/năm, thuế suất áp dụng là 17%. Các trường hợp phổ biến còn lại là 20%.
Do bạn chưa cung cấp đầy đủ thông tin về kế hoạch kinh doanh và ước tính doanh thu nhận được từ quán bán hàng ăn uống, nên tôi chưa thể tư vấn chính xác nên mở hộ kinh doanh hay thành lập doanh nghiệp. Quán ăn có quy mô doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm được khuyến nghị mở hộ kinh doanh vì thủ tục đơn giản hơn và ít tốn kém chi phí. Trong khi đó, nếu quán ăn có doanh thu năm lớn hơn, mô hình thành lập doanh nghiệp được khuyến nghị để hưởng chính sách ưu đãi thuế.
Thạc sĩ Nguyễn Trúc Anh