Tình cảnh UAV 'rụng như sung' khi Starlink bị hạn chế ở Ukraine

Chỉ huy Ukraine cho biết hàng loạt UAV đã tự rơi hoặc bị Nga bắn hạ khi hệ thống Starshield/Starlink đột ngột bị áp hạn chế vào tuần trước.

Tổng thống Donald Trump hôm 22/10 tuyên bố tỷ phú Elon Musk đã khôi phục hoạt động của Starshield, hệ thống liên lạc quân sự trên nền tảng Starlink, trên lãnh thổ Ukraine.

Tuy nhiên, các quan chức Ukraine giấu tên và một phi công điều khiển thiết bị bay không người lái (drone) nước này hôm 23/10 nói rằng các đơn vị phòng không tầm thấp vẫn chưa thể triển khai drone tốc độ cao để bắn hạ máy bay không người lái phản lực Nga, cũng như tiến hành những cuộc tấn công tầm trung và tầm xa nhằm vào mục tiêu đối phương.

"Thử nghiệm cho thấy hạn chế tốc độ 140-160 km/h vẫn còn nguyên, các hệ thống định vị cũng không thể vận hành bình thường. Tình trạng mất kết nối ở tốc độ 161 km/h vẫn được ghi nhận. Không có dấu hiệu nào cho phép xác nhận hạn chế đã được gỡ bỏ", một quan chức nói với Politico.

Đây là tình trạng chung đã xảy ra suốt 10 ngày qua tại Ukraine, cản trở đáng kể tới năng lực tiến công và phòng thủ của lực lượng vũ trang nước này.

Một chỉ huy cấp cao Ukraine tên Oleh kể lại khoảnh khắc kết nối bị áp hạn chế, cho biết sự việc xảy ra khi hàng chục máy bay không người lái (UAV) sử dụng dịch vụ Starshield của họ đang hướng tới mục tiêu Nga.

"Đột nhiên video truyền về từ phương tiện bị nhòe. Gián đoạn đường truyền làm hàng loạt UAV rụng như sung, lao thẳng từ trên trời xuống đất", Oleh cho hay, thêm rằng số phi cơ bị rơi có tổng trị giá hơn một triệu USD.

Đơn vị của Oleh phải đình chỉ gần như mọi hoạt động tác chiến trong 3 ngày tiếp theo, trong đó có những vụ tập kích nhằm vào sở chỉ huy và kho nhiên liệu Nga. Oleh cho biết các cuộc tấn công này thường "giúp bảo toàn tính mạng cho binh sĩ Ukraine đang giữ vị trí trên tiền tuyến và làm chậm đà tiến của Nga".

Một chỉ huy Ukraine khác cho biết 6 UAV của họ hôm 19/10 bay về phía kho hàng tại khu vực Nga kiểm soát, song kết nối nhiều lần bị gián đoạn. 4 UAV trong số này tiếp cận được khu vực mục tiêu, một chiếc đâm trúng kho hàng, không rõ tình trạng của những phi cơ còn lại.

"Tín hiệu video truyền về đài điều khiển bị ngắt mỗi khi UAV bay quá 160 km/h. Phi cơ của chúng tôi phải bay chậm hơn trong suốt tuần qua và thường xuyên bị Nga bắn hạ", người này tiết lộ.

Starshield là dịch vụ liên lạc bảo mật sử dụng công nghệ mã hóa tăng cường và thiết bị đầu cuối chuyên dụng cho quân sự, với xương sống là mạng lưới vệ tinh Starlink do SpaceX triển khai. Không phải binh sĩ nào cũng được tiếp cận Starshield. Các đơn vị Ukraine ưu tiên Starshield để vận hành UAV, trong khi Starlink dành cho hoạt động liên lạc cơ bản hơn.

Các sĩ quan Ukraine và giới chuyên gia quân sự cảnh báo hạn chế đối với Starshield đang làm ảnh hưởng đáng kể đến năng lực phòng thủ của nước này. Nếu tình trạng vẫn tiếp diễn, chiến lược chống đỡ của Ukraine có nguy cơ bị sụp đổ.

Chỉ huy các đơn vị UAV Ukraine, chuyên thực hiện những đợt tập kích tầm trung, cho biết gần như mọi nhiệm vụ đều dựa vào Starshield. Họ đang phải chật vật thích nghi với tình trạng thiếu hệ thống này, chủ yếu bằng cách giảm tốc độ bay của UAV.

Brut, một chỉ huy Ukraine, nói đơn vị dưới quyền đã dừng hoạt động tác chiến để tìm hiểu nguyên nhân sau khi hạn chế xảy ra. Đơn vị của Brut sau đó giảm tốc độ của UAV xuống khoảng 130 km/h thay vì 160 km/h, song kết nối đôi khi vẫn bị gián đoạn.

Trong một cuộc tập kích nhằm vào hệ thống phòng không Nga trên bán đảo Crimea cách đây vài ngày, phi công Ukraine không thể nhận được tín hiệu video từ UAV trong suốt hành trình. Phi cơ tiếp tục hướng tới mục tiêu nhờ chế độ bay tự động, song hoàn toàn không có cách nào để tránh chướng ngại vật.

"UAV được lập trình để bay đến tọa độ nhất định, song không chắc liệu nó có đến nơi không. Phi cơ này cuối cùng cũng đánh trúng mục tiêu", Brut nói, song không nêu kết quả của vụ tập kích.

Một chỉ huy đơn vị UAV Ukraine ở mặt trận phía đông nói "không có gì thay thế được Starshield" khi họ muốn tấn công mục tiêu ở khoảng cách 110 km. Kể cả khi tìm được giải pháp thay thế, họ sẽ phải chuyển nhiều UAV được thiết kế để hoạt động với Starshield về nhà sản xuất để thiết lập lại cấu hình.

"UAV của chúng tôi có thể cơ động để né phòng không Nga và lao xuống theo góc gần như thẳng đứng. Tuy nhiên, phi cơ sẽ mất kết nối nếu làm như vậy trong thời gian này. Đối phương cũng bắn rơi nhiều UAV của chúng tôi hơn", chỉ huy Ukraine nói.

Drone đánh chặn Ukraine, được phát triển để đối phó UAV phản lực dòng Geran, cũng phụ thuộc nhiều vào Starshield. Theo hàng loạt sĩ quan Ukraine, hạn chế Starshield khiến họ gặp khó khăn trong nỗ lực đối phó các đợt tập kích của Nga, do drone đánh chặn không thể tăng tốc để bắt kịp những mục tiêu bay với tốc độ hàng trăm km/h.

Michael Kofman, chuyên gia tại Quỹ Carnegie về Hòa bình Quốc tế có trụ sở tại Mỹ, nhận định Ukraine có rất ít lựa chọn để thay thế Starshield. Các phương thức điều khiển UAV khác qua mạng lưới kiểu WiFi Mesh hay mạng di động LTE đều đắt hơn Starlink/Starshield, kèm nhiều nhược điểm như tín hiệu truyền về có độ trễ cao

"Đây là vấn đề vô cùng nghiêm trọng, nhưng không có phương án khắc phục hoặc thay thế trong tương lai gần. Mở rộng quy mô giải pháp thay thế rất khó khăn và tốn kém", ông cho biết.

Nguyễn Tiến (Theo Reuters, AP, War Zone, WSJ)