TS. Phạm Anh Tuấn, 35 tuổi, được Trung ương Đoàn vinh danh là một trong 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025, cuối tuần trước. Hiện, anh công tác tại Học viện Công nghệ Hoàng gia Thụy Điển (KTH), tập trung nghiên cứu giải pháp hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.
"Được vinh danh khiến tôi thấy cần sống và làm việc có trách nhiệm hơn", Tuấn chia sẻ. "Nếu hành trình của tôi có thể giúp ai đó tin tưởng hơn vào bản thân và tiếp tục cố gắng, thì đó là ý nghĩa lớn nhất của danh hiệu này".
Trước đó, Tuấn nhận giải thưởng "Quả Cầu Vàng" do Trung ương Đoàn và Bộ Khoa học và Công nghệ trao tặng, cuối năm 2025.
TS Phạm Anh Tuấn. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Ít ai biết, hành trình học thuật của Tuấn từng suýt dừng lại vào năm 2009, ở tuổi 18. Cú sốc mất cả mẹ và bà ngoại khi đang là sinh viên khiến anh chao đảo.
"Tôi từng định bỏ học và mất động lực học tập gần một năm", anh kể. "Điểm tựa duy nhất giúp tôi quay lại giảng đường là sự yêu thương của gia đình. Mong muốn giản dị lúc đó là học thật tốt để gia đình bớt khổ".
Nỗ lực của Tuấn đã mang lại quả ngọt. Tuấn hơn 30 lần nhận giấy khen và học bổng, cùng các giải thưởng Kova, giải thưởng Loa Thành, và huy chương Olympic trong 5 năm ở trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng. Tốt nghiệp năm 2014, anh được giữ lại, làm việc ở khoa Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông.
Lớn lên tại Quảng Bình, nơi thường xuyên hứng chịu bão lũ, anh nhiều lần chứng kiến nhà cửa, công trình bị hư hại sau các trận mưa lớn. Trăn trở về độ bền của các công trình trước điều kiện khí hậu khắc nghiệt đã đưa Tuấn đến lĩnh vực địa kỹ thuật - ngành nghiên cứu về đất, nền móng và các điều kiện địa chất phục vụ xây dựng.
Năm 2016, anh chọn theo chương trình thạc sĩ Cơ học và Kỹ thuật xây dựng ở Đại học Bách khoa Grenoble, với học bổng của Chính phủ Pháp và của trường. Hai năm sau, anh đến Đại học Tokyo, mục tiêu lấy bằng thạc sĩ thứ hai về cơ sở hạ tầng bền vững.
Ở ngôi trường số 1 Nhật Bản, Tuấn bắt đầu một chương trình thí nghiệm vật liệu mới với nhiều kỳ vọng, song 50 mẫu thử đầu tiên đều thất bại. Có mẫu không đạt chất lượng, có mẫu cho kết quả không hợp lý, thậm chí sai ngay từ kỹ thuật thí nghiệm.
"Đó không chỉ là thất bại của thí nghiệm, mà còn là cảm giác hoài nghi phương pháp và con đường mình đang theo đuổi", Tuấn nhớ lại. "Tôi quyết định chậm lại, nhìn lại từng chi tiết, xem sai ở đâu, vì sao sai, và có thể làm tốt hơn thế nào, cuối cùng đã hoàn thành được dự án".
Từ trải nghiệm này, Tuấn nhận ra một điều quan trọng: nghiên cứu không phải là hành trình của những kết quả suôn sẻ, mà của sự kiên trì, ý chí vững vàng cùng một kế hoạch rõ ràng để không bỏ cuộc giữa chừng.
Tuấn sau đó đến Anh, lấy bằng tiến sĩ Địa kỹ thuật trong ba năm, trước khi dừng chân ở Thụy Điển vào năm 2024, bởi đánh giá môi trường có sự cân bằng giữa cuộc sống và công việc.
TS Phạm Anh Tuấn trong khuôn viên KTH. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Một trong những hướng nghiên cứu chính của anh là nền móng năng lượng - giải pháp tích hợp hệ thống trao đổi nhiệt vào nền móng công trình. Thay vì chỉ đóng vai trò chịu tải trọng, phần móng được chuyển đổi thành hệ thống hỗ trợ sưởi ấm hoặc làm mát, giúp giảm tiêu thụ điện năng và hạn chế phát thải carbon. Phương pháp này đòi hỏi các mô hình tính toán phức tạp về cơ học đất và truyền nhiệt, để công trình vừa an toàn về kết cấu vừa tối ưu về năng lượng.
"Mùa đông, móng nhà 'hút' nhiệt từ đất để sưởi ấm. Mùa hè, nó lại 'tống' nhiệt vào lòng đất để làm mát. Giải pháp này không chỉ giúp giảm hóa đơn tiền điện mà còn là 'vũ khí' để cắt giảm phát thải carbon", Tuấn nói. Anh cho biết nghiên cứu này đã được ứng dụng ở một số công trình ở châu Âu, Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản.
Từ năm 2018 đến nay, Tuấn đã có 50 công bố khoa học trên tạp chí quốc tế. Trong đó, 36 bài báo thuộc nhóm Q1 - diện uy tín nhất, hầu hết do anh là tác giả chính. Anh cũng tham gia phản biện ở hơn 30 tạp chí và là thành viên ban biên tập của Geosynthetics International - tạp chí chuyên ngành địa kỹ thuật.
"Có những lúc đứng trước cửa sổ phòng Lab, tôi tự hỏi mình có đang đi đúng hướng không. Áp lực công bố và chứng minh bản thân đôi khi khiến tôi muốn bỏ cuộc", anh kể. Kỳ vọng từ gia đình và mục tiêu làm khoa học để "có ích cho cuộc sống" trở thành động lực để anh tiếp tục.
Tuấn cho biết xây dựng nhịp làm việc ổn định thay vì phụ thuộc vào những giai đoạn "tăng tốc". Trung bình mỗi năm, anh công bố 6-7 bài báo khoa học. Nghiên cứu được chia thành các giai đoạn rõ ràng: thu thập dữ liệu, phân tích, viết bản thảo và chỉnh sửa theo phản biện.
Ngoài ra, anh duy trì hợp tác với các nhóm nghiên cứu quốc tế để mở rộng dữ liệu và phương pháp. Theo Tuấn, làm việc nhóm giúp các dự án tiến triển nhanh hơn và tăng khả năng công bố trên các tạp chí có yêu cầu phản biện khắt khe. Quá trình này cũng giúp anh học được cách lắng nghe, dung hòa những góc nhìn khác nhau, giữ cho cả tập thể cùng đi về một hướng.
Dù làm việc ở Thụy Điển, Tuấn duy trì kết nối với mạng lưới học thuật trong nước. Anh tham gia đồng hướng dẫn sinh viên, hợp tác nghiên cứu và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ tìm đường tu nghiệp ở nước ngoài.
Gần đây, anh cùng cộng sự tại Mỹ và Đài Loan sáng lập GREENX - nhóm nghiên cứu về hạ tầng xanh có trụ sở tại Đà Nẵng. Mục tiêu trọng tâm của nhóm là tìm giải pháp kỹ thuật chống xói lở bờ biển và sạt lở mái dốc. Anh còn là thành viên Nhóm Nghiên cứu Kỹ thuật Hạ tầng Tiên tiến và Bền vững (I-STAR) của trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng. Ngoài ra, Tuấn xây dựng một trang web kết nối bạn trẻ với các đại học và học bổng quốc tế.
"Tôi đi xa để học hỏi, nhưng học là để quay về cống hiến bằng nhiều cách", anh Tuấn nói.
Trường Yên