Tanja Harter, chủ tịch Hiệp hội Phi công châu Âu, cho biết hai năm qua bài toán an toàn hàng không ngày càng phức tạp do tình trạng giả mạo hệ thống định vị (GPS) cùng sự gia tăng của tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone). Các quyết định thay đổi lịch trình diễn ra liên tục. Mới đây, một chuyến bay của Air France buộc phải quay đầu khi đang trên đường tới UAE để sơ tán công dân. Một ngày sau, tổ lái của hãng Lufthansa cũng phải chuyển hướng từ Riyadh (Saudi Arabia) sang Cairo (Ai Cập) do lo ngại an ninh.
Tại điểm nóng Trung Đông, giới phi công buộc phải thích nghi với việc bay trong tình trạng khẩn cấp. Ông Mohammed Aziz, cục trưởng Hàng không Dân dụng Lebanon, thừa nhận các phi công tại đây luôn phải chuẩn bị cho mọi tình huống xấu nhất, bởi sự an toàn tuyệt đối là điều xa xỉ.
Một phi công của Middle East Airlines cho biết để đến Beirut, họ thường chủ động bay ở trần cao để tránh tầm bắn của tên lửa vác vai, đồng thời luôn nạp thêm nhiên liệu dự phòng. "Khi quá bận rộn với hàng tá quy trình tính toán để hạ cánh, chúng tôi không còn thời gian để tâm đến nỗi sợ hãi đang bủa vây bên ngoài cửa kính", người này nói.
Cột khói bốc lên tại Sân bay Quốc tế Dubai ngày 1/3. Ảnh: AP
Cựu cơ trưởng Qantas Keith Tonkin cho biết sự gián đoạn hàng không hiện nay tồi tệ hơn nhiều so với các cuộc xung đột trước đây. Đầu những năm 2000, một vụ thử tên lửa tại Ấn Độ từng khiến đường bay từ Rome đi Singapore của ông bị xáo trộn. Tuy nhiên, ở thời điểm đó, ông vẫn còn khoảng không để xoay xở.
Hiện tại, xung đột ở Iran khiến các lộ trình bay quen thuộc bị "bóp nghẹt". Hàng nghìn chuyến bay từ Á sang Âu đang phải dồn ứ vào hai tuyến đường hẹp qua Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập. Những "đường cao tốc trên không" này trở nên quá tải, gây chậm trễ toàn cầu.
Theo ông Tonkin, khi không gian thu hẹp, phi công có rất ít lựa chọn. Việc nhiều quốc gia láng giềng đóng cửa vùng trời chớp nhoáng gây áp lực cực lớn lên đội bay và hạ tầng sân bay tiếp nhận. Nhiều máy bay sắp cạn nhiên liệu buộc phải xin hạ cánh khẩn cấp dù chưa được kiểm soát không lưu nước sở tại cấp phép.
Nhiều chuyến bay khác chọn cách quay đầu dù đã bay được nửa chặng. Điển hình như một máy bay của Emirates từ Auckland (New Zealand) hướng về Dubai (UAE). Sau 8 giờ cất cánh, do không phận bị phong tỏa, cơ trưởng quyết định bay ngược lại điểm xuất phát thay vì dừng chờ tại Australia, khiến hành khách phải ngồi trên máy bay 16 tiếng nhưng không đi đến đâu.
Trong hoàn cảnh thiếu thông tin và đầy rủi ro, sự bình tĩnh phối hợp giữa cơ trưởng và cơ phó là yếu tố sống còn. Để tránh gây hoảng loạn, phi công thường cân nhắc rất kỹ từng lời thông báo qua loa. Tuy nhiên, đôi khi sự thẳng thắn lại là lựa chọn tốt nhất.
Một cơ trưởng của American Airlines từng ghi dấu ấn với thông báo ngắn gọn, rành mạch khi máy bay buộc phải quay đầu về Philadelphia thay vì tiếp tục hành trình vào vùng rủi ro: "Chiến tranh đã bắt đầu, vùng trời đóng cửa, chúng ta cần quay lại".
Minh Phương (Theo Guardian, Straits Times)