Israel ngày 18/3 không kích mỏ khí đốt South Pars trên vịnh Ba Tư cùng các cơ sở năng lượng của Iran tại thành phố Asaluyeh, đánh dấu bước leo thang đáng kể trong cuộc xung đột giữa hai bên. Trước đó, các cơ sở năng lượng này gần như còn nguyên vẹn, bất chấp ba tuần không kích dữ dội của Mỹ - Israel vào Iran.
Tehran đã lập tức đáp trả, phóng loạt tên lửa đạn đạo vào các cơ sở năng lượng quan trọng tại vùng Vịnh, trong đó có khu phức hợp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan ở Qatar, gây thiệt hại trên diện rộng.
Diễn biến này nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc chiến năng lượng lan rộng. Các nước vùng Vịnh gọi đây là "sự leo thang nguy hiểm", tạo ra mối đe dọa đến an ninh năng lượng toàn cầu. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã phải lên tiếng, yêu cầu Israel ngừng tấn công các mỏ khí đốt của Iran.
Khói đen bốc lên từ một cơ sở năng lượng bị tập kích ở Fujairah, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất ngày 14/3. Ảnh: AFP
South Pars là một phần của mỏ khí đốt lớn nhất thế giới nằm ngoài khơi vịnh Ba Tư mà Iran chia sẻ với Qatar. Mỏ có diện tích khoảng 9.700 km2, trữ lượng ước tính lên tới 51 nghìn tỷ m3, lớn nhất thế giới, đủ để đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong 13 năm.
Mỏ khí đốt này nằm ở hai bên đường phân định trên biển giữa Iran và Qatar tại vịnh Ba Tư. Phần còn lại ở phía Qatar gọi là North Dome, có diện tích gấp đôi South Pars.
Mỏ khí khổng lồ này là nền tảng giúp Iran trở thành nhà sản xuất khí đốt lớn nhất Trung Đông và đứng thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Nga. South Pars được phát triển theo nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn gồm các giàn khai thác ngoài khơi, hệ thống đường ống dẫn và các cơ sở xử lý trên bờ tập trung quanh thành phố cảng Asaluyeh, trung tâm công nghiệp năng lượng then chốt của Iran.
Giới chức Iran cho biết South Pars có sản lượng khai thác năm 2025 là 730 triệu m3 khí đốt mỗi ngày, tương đương mức tiêu thụ trung bình hàng ngày tại Liên minh châu Âu.
Hầu hết khí tự nhiên khai thác từ South Pars dùng để phục vụ Iran, đáp ứng tới 80% nhu cầu nội địa, chủ yếu để sưởi ấm và sản xuất điện. Theo số liệu từ Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu, Đại học Columbia, Iran là nhà tiêu thụ khí tự nhiên lớn thứ tư thế giới, sau Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Iran xuất khẩu một phần khí đốt khai thác từ South Pars sang Iraq, đáp ứng khoảng 1/3 nhu cầu khí đốt và điện của nước láng giềng, theo Bộ Điện lực Iraq. Phát ngôn viên Bộ Điện lực Iraq Ahmad Moussa ngày 18/3 cho biết nguồn cung khí đốt từ Iran sang nước này đã bị gián đoạn do những diễn biến gần đây tại khu vực, ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất điện.
South Pars từng bị nhắm đến trong cuộc xung đột giữa Iran và Israel hồi tháng 6/2025. Khi đó, Israel đã không kích 4 đơn vị khai thác trong Giai đoạn 14, nằm cách các cơ sở khí đốt của Qatar khoảng 200 km.
Nếu chỉ mỏ South Pars bị tấn công, nguồn cung năng lượng toàn cầu khó bị ảnh hưởng quá nhiều. Tuy nhiên, câu chuyện hiện tại lại khác, bởi Iran đã trả đũa bằng cách tập kích vào cơ sở năng lượng tại các nước vùng Vịnh, một trong số đó là Qatar.
Qatar đã khai thác hàng tỷ m3 khí đốt từ North Dome, đưa nước này trở thành nhà cung ứng LNG lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Khi Israel không kích South Pars năm ngoái, các quan chức Mỹ đã mô tả Qatar là "nguồn cung năng lượng thiết yếu cho Mỹ, châu Âu và thế giới".
Tập đoàn dầu khí quốc gia QatarEnergy ngày 19/3 xác nhận tên lửa Iran đã đánh trúng khu phức hợp LNG Ras Laffan, nằm cách Doha khoảng 80 km về phía bắc, gây "thiệt hại nặng nề". Cơ sở đã đóng cửa gần như hoàn toàn từ đầu tháng 3, khi xung đột Mỹ, Israel - Iran bùng phát, nhưng thiệt hại về hạ tầng sẽ khiến việc tái sản xuất bị trì hoãn.
Do 20% nguồn cung LNG thế giới đến từ Qatar, và gần như toàn bộ sản lượng này là từ Ras Laffan, bất kỳ sự trì hoãn nào cũng sẽ tác động đáng kể đến giá mặt hàng này.
Các nhà phân tích tại cơ quan tư vấn năng lượng Wood Mackenzie ngày 19/3 cảnh báo "những diễn biến gần đây đã thay đổi nền tảng về triển vọng LNG toàn cầu", tình trạng gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên giờ đây có thể kéo dài hơn hai tháng.
Vị trí mỏ South Pars và một số cơ sở năng lượng bị tập kích trong ngày 18/3. Đồ họa: Guardian
Phản ứng của Iran cho thấy kịch bản leo thang là nếu hạ tầng năng lượng của nước này bị nhắm tới, họ sẽ mở rộng mục tiêu sang hạ tầng năng lượng đối phương và các bên liên quan.
Bộ Quốc phòng Arab Saudi ngày 19/3 cho biết họ đã đánh chặn một tên lửa Iran nhắm đến cảng Yanbu, nơi đang có vai trò là cửa ngõ xuất khẩu dầu dự phòng của Riyadh, do eo biển Hormuz đã bị Tehran phong tỏa. Tên lửa Iran còn đánh trúng một khu phức hợp lọc dầu của Israel ở thành phố Haifa.
Các nước Arab vùng Vịnh đến nay chưa có hành động quân sự đáp trả trực tiếp Iran, nhưng đã lên tiếng cảnh báo mạnh mẽ. Ngoại trưởng Arab Saudi ngày 19/3 cho biết sức chịu đựng của nước này có hạn và cảnh báo Iran xem xét lại chiến lược tập kích các nước láng giềng, khẳng định các nước vùng Vịnh "bảo lưu quyền hành động quân sự nếu cần thiết".
Đây là thông điệp cứng rắn nhất của Arab Saudi với Iran trong gần ba tuần nổ ra xung đột giữa Tehran với Washington - Tel Aviv, cho thấy các nước vùng Vịnh sắp chạm đến ngưỡng chịu đựng, khi hạ tầng năng lượng trọng yếu của họ bắt đầu bị Iran nhắm tới. Những động thái leo thang như vậy có thể châm ngòi cho một cuộc chiến năng lượng khốc liệt, đẩy toàn bộ vùng Vịnh vào vòng xoáy xung đột.
Hội đồng Trung Đông, viện chính sách trụ sở Doha, Qatar, cho rằng trong những ngày tới, các đòn trả đũa của Iran có thể buộc các cơ sở năng lượng trong khu vực phải sơ tán, đồng thời gây hoảng loạn trên thị trường bảo hiểm, đẩy giá LNG tăng vọt.
"Nguy cơ giờ đây không còn giới hạn trên chiến trường. Khi mỏ khí lớn nhất thế giới như South Pars trở thành mục tiêu, hệ lụy tất yếu sẽ lan rộng vượt xa phạm vi khu vực. Căng thẳng không còn là điều dự báo, mà đã và đang leo thang từng bước", cơ quan này cảnh báo.
Như Tâm (Theo CNN, ABC, Al Jazeera)