Dự kiến chọn cha mẹ nuôi phù hợp với từng trẻ để ngăn trục lợi

Chính phủ đề xuất cơ quan có thẩm quyền lựa chọn cha mẹ nuôi phù hợp với hoàn cảnh, nhu cầu của từng trẻ, thay vì để người nhận tự tìm kiếm, nhằm hạn chế môi giới, trục lợi.

Sáng 19/10, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Một trong những điểm mới là dự thảo bổ sung cơ chế "ghép trẻ", tức cơ quan có thẩm quyền lựa chọn người nhận con nuôi phù hợp với từng trẻ, thay vì để người muốn nhận nuôi tự tìm trẻ như hiện nay.

Theo Chính phủ, việc tự tìm trẻ có thể dẫn đến những thỏa thuận thiếu minh bạch giữa bên cho và bên nhận, tạo cơ hội cho các đối tượng trung gian môi giới trái pháp luật để trục lợi.

Để hạn chế tình trạng này, dự luật yêu cầu đánh giá điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình, khả năng nuôi dưỡng và nguyện vọng của người nhận con nuôi, đối chiếu với hoàn cảnh, nhu cầu, giới tính, dân tộc, tôn giáo và ngôn ngữ của trẻ để lựa chọn gia đình phù hợp. Cơ chế này áp dụng với cả nuôi con nuôi trong nước và có yếu tố nước ngoài.

Với trẻ bị bỏ rơi, cơ quan công an phải xác minh trước khi thực hiện ghép trẻ. Trẻ có anh chị em ruột được ưu tiên bố trí vào cùng gia đình hoặc các gia đình ở cùng địa phương, cùng quốc gia để duy trì mối liên hệ.

Dự luật cũng ưu tiên bảo đảm trẻ được sống cùng cha mẹ đẻ hoặc người thân. Chỉ khi không thể tiếp tục được chăm sóc trong gia đình ruột thịt mới xem xét cho nhận con nuôi; việc đưa trẻ ra nước ngoài làm con nuôi chỉ được giải quyết khi không tìm được gia đình thay thế phù hợp trong nước.

Đề nghị cấm môi giới nhận con nuôi trên mạng xã hội

Thảo luận tổ cùng ngày, đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau) đề nghị cấm quảng cáo, môi giới hoặc kết nối giao dịch nhận con nuôi trên mạng xã hội ngoài hệ thống được cơ quan nhà nước cấp phép.

Theo bà Hạnh, hiện chưa có quy định cụ thể để kiểm soát hoạt động cho, nhận con nuôi trên mạng xã hội, trong khi thực tế xuất hiện tình trạng một số hội nhóm tự phát có dấu hiệu núp bóng từ thiện để môi giới, trục lợi, tiềm ẩn nguy cơ mua bán trẻ em.

Bà đề nghị các nền tảng mạng xã hội có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ hội nhóm vi phạm và thông báo cho cơ quan quản lý.

Đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng, viên chức Nhà hát Lạc Hồng tỉnh Phú Thọ, cũng lo ngại một số cơ sở trợ giúp xã hội ngoài công lập có thể lợi dụng việc nuôi dưỡng nhiều trẻ để kêu gọi từ thiện, trục lợi, trong khi điều kiện chăm sóc không bảo đảm.

Bà đề nghị cấm cơ sở trợ giúp xã hội cố tình giữ trẻ, cản trở việc chuyển trẻ sang hình thức chăm sóc thay thế phù hợp khi đủ điều kiện nhằm trục lợi.

Siết điều kiện nhận nuôi, tăng giám sát trẻ

Dự luật bổ sung quy định không cho nhận con nuôi đối với người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, được tha tù trước thời hạn có điều kiện hoặc bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo.

Người chưa được xóa án tích về một số tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật; loạn luân; ngược đãi, hành hạ người thân cũng thuộc diện không được nhận con nuôi.

Thẩm tra dự luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị làm rõ việc cấm người hưởng án treo nhận con nuôi chỉ áp dụng trong thời gian thử thách, đồng thời cân nhắc bổ sung người từng bị xử phạt hành chính về bạo lực gia đình hoặc xâm hại trẻ em.

Về giám sát sau nhận nuôi, dự thảo quy định trong ba năm đầu, cha mẹ nuôi phải báo cáo tình hình của trẻ 6 tháng một lần, UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi.

Đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng cho rằng thời gian này quá ngắn và việc dựa vào báo cáo của cha mẹ nuôi khó phát hiện trường hợp trẻ bị ngược đãi, bóc lột. Bà đề nghị người làm công tác bảo vệ trẻ em hoặc công tác xã hội trực tiếp kiểm tra nơi trẻ sinh sống 6 tháng một lần trong ba năm đầu, sau đó giám sát hàng năm hoặc theo mức độ rủi ro đến khi trẻ đủ 18 tuổi.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi nhiều lần bị xử phạt hành chính hoặc có hành vi ngược đãi, xâm hại nghiêm trọng đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, không phải chờ bản án hình sự có hiệu lực.

Với trẻ được nhận nuôi ở nước ngoài, đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đề nghị số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan liên quan và tăng cường hợp tác với nước tiếp nhận để kịp thời xác minh khi có dấu hiệu trẻ bị bạo hành, xâm hại.

Theo chương trình, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án luật ngày 2/11 và dự kiến xem xét thông qua tại kỳ họp này.

Sơn Hà