Doanh nghiệp xuất khẩu gạo trước yêu cầu nâng chuẩn

Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần nâng năng lực vận hành để đáp ứng yêu cầu về vùng nguyên liệu, logistics và mức độ tín nhiệm, buộc

Đây là quy định mới về kinh doanh xuất, nhập khẩu thóc, gạo tại Nghị định 365 bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/10. Ngoài điều kiện về kho và cơ sở xay xát, doanh nghiệp sẽ được đánh giá trên nhiều yếu tố liên quan đến chuỗi cung ứng, mức độ tuân thủ và năng lực thực hiện hoạt động xuất khẩu.

Theo Nghị định, thương nhân muốn kinh doanh xuất khẩu gạo phải có ít nhất một kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Các cơ sở này có thể thuộc sở hữu doanh nghiệp hoặc đi thuê bằng hợp đồng văn bản.

Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo do Bộ Công Thương cấp có thời hạn 5 năm. Hồ sơ hợp lệ được xem xét trong 10 ngày làm việc. Doanh nghiệp không phải nộp lệ phí khi cấp, cấp lại hoặc sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận.

Năm nay, mức độ tín nhiệm được đưa vào hệ thống tiêu chí đánh giá thương nhân xuất khẩu gạo. Các tiêu chí bao gồm xếp hạng tín dụng, nghĩa vụ thuế, mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu, phát triển thương hiệu, kết quả xuất khẩu, chế độ báo cáo và dự trữ lưu thông.

Doanh nghiệp còn được xem xét về hệ thống kho, logistics, hoạt động thu mua thóc gạo từ nông dân, cũng như việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động, phòng cháy chữa cháy và phòng chống thiên tai tại kho và cơ sở xay xát. Các tiêu chí được chấm theo thang điểm 100, từ mức tín nhiệm rất thấp đến rất cao.

Cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân xuất khẩu gạo được thực hiện từ ngày 1/1/2028. Kết quả sẽ được các bộ, ngành, địa phương gửi về Bộ Công thương để tổng hợp và công bố.

Bên cạnh đó, Nghị định khuyến khích doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu hoặc liên kết với người sản xuất. Các hình thức gồm tự xây dựng vùng nguyên liệu, tham gia các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ, xây dựng cánh đồng lớn và vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu.

Doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu được xem xét ưu tiên trong một số chính sách như tham gia chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu trong và ngoài nước, tham gia hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung, được phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung và tham gia chương trình mua thóc, gạo tạm trữ của Nhà nước.

Ở khâu thu mua, doanh nghiệp phải thông báo với UBND cấp tỉnh các điểm mua thóc, gạo, đồng thời công bố điểm mua và niêm yết giá theo chất lượng, chủng loại, mùa vụ để nông dân biết và trực tiếp giao dịch. Trường hợp mua qua thương nhân khác hoặc cơ sở chế biến, các bên phải liên kết và tổ chức thành hệ thống ổn định.

Logistics cũng trở thành một phần trong yêu cầu quản trị. Doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 5% lượng gạo đã xuất khẩu trong 6 tháng trước đó. Hệ thống kho và logistics đồng bộ, hiện đại đồng thời được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ tín nhiệm.
Trong trường hợp cần bình ổn thị trường, thương nhân còn có trách nhiệm tổ chức hệ thống phân phối, cung ứng lượng gạo tồn kho và lượng dự trữ lưu thông theo chỉ đạo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Với các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung, năng lực của doanh nghiệp cũng được xem xét trên nhiều phương diện. Khi chỉ định thương nhân đầu mối, Bộ Công Thương căn cứ thành tích xuất khẩu trong hai năm gần nhất, hoạt động tại thị trường dự kiến, giao dịch với đối tác nước ngoài và mức độ tín nhiệm.

Thương nhân đầu mối trực tiếp xuất khẩu 20% lượng gạo trong hợp đồng, trong khi 80% còn lại được Bộ Công Thương phân bổ cho các thương nhân khác, bao gồm cả thương nhân đầu mối không tham gia ký kết. Việc phân bổ dựa trên thành tích xuất khẩu 6 tháng trước đó, trách nhiệm giao hàng, kết quả xây dựng vùng nguyên liệu hoặc liên kết sản xuất - tiêu thụ, thành tích mua thóc gạo và mức độ tín nhiệm.

Nghị định cũng yêu cầu gạo xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu của nước nhập khẩu về chất lượng, bao bì, ghi nhãn, đóng gói, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Song song với đó, doanh nghiệp phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về hợp đồng xuất khẩu và lượng tồn kho, đồng thời triển khai xây dựng vùng nguyên liệu, tham gia chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng, tiêu thụ và phát triển logistics gắn với vùng nguyên liệu.

Việc không duy trì điều kiện kinh doanh, mức dự trữ lưu thông hoặc thực hiện không đúng chế độ báo cáo có thể dẫn tới thu hồi Giấy chứng nhận. Doanh nghiệp đã được cấp Giấy chứng nhận theo quy định cũ được tiếp tục hoạt động đến hết thời hạn giấy chứng nhận, không phải cấp lại, trừ trường hợp đề nghị cấp lại, sửa đổi, bổ sung.

Hải My