Cuộc đua sinh tử trên bầu trời Ukraine
UAV Nga ngày càng nhanh và khó đánh chặn, buộc Ukraine chạy đua phát triển vũ khí mới để bảo vệ bầu trời Kiev trước những đợt tập kích liên tiếp.
Vài giờ sau khi lệnh giới nghiêm ban đêm ở Kiev có hiệu lực, phần lớn thủ đô Ukraine chìm trong bóng tối tĩnh lặng. Trên mái một tòa chung cư ở ngoại ô thành phố, tổ phòng không Ukraine đứng cạnh hai khẩu súng máy hạng nặng, chăm chú quan sát phía chân trời.
Ngay sau đó, một chiếc máy bay không người lái (UAV) xuất hiện. Trước đây, chỉ cần nghe tiếng vo ve đặc trưng, những người lính đã lập tức chĩa súng máy lên bầu trời và khai hỏa. Nhưng giờ, họ sẽ kiểm tra tốc độ và độ cao của mục tiêu trên màn hình cảm biến gắn trên súng máy trước khi quyết định hành động.
Một tổ hợp súng máy phòng không di động của Ukraine. Ảnh: Vệ binh Quốc gia Ukraine
Chiếc UAV này bay quá cao và quá nhanh. Đó là một trong những mẫu UAV tấn công trang bị động cơ phản lực mới của Nga, loại vũ khí đã làm thay đổi cục diện cuộc chiến trên bầu trời Kiev chỉ trong vài tháng qua.
"Chúng bay quá nhanh nên cực kỳ khó bắn trúng. Súng máy của chúng tôi đơn giản là không bắn chặn được. Nhiều khi nghe thấy tiếng UAV nhưng lại không nhìn thấy chúng. Điều đó khiến chúng tôi phát điên", tổ trưởng phòng không có biệt danh Sensei nói.
Giai đoạn đầu chiến sự, Ukraine dựa vào các tổ phòng không di động, với thành phần chính là tình nguyện viên, như một mắt xích quan trọng trong lưới phòng không bảo vệ các thành phố, nhà cửa và người dân.
Trong những năm qua, lực lượng này hoạt động rất hiệu quả, trở thành một phần quan trọng trong nỗ lực đối phó với UAV Shahed do Iran thiết kế, được Nga gọi là Geran-2 và bắt đầu phóng ồ ạt từ cuối năm 2022.
"Chúng tôi sống hai cuộc đời. Ban ngày, tôi xử lý giấy tờ hành chính. Ban đêm, tôi bắn hạ UAV", Oleksandr, một luật sư, nói khi đứng cạnh khẩu súng máy gắn trên xe tải giữa cánh đồng ngoại ô Kiev.
Tuy nhiên, chiến sự ở Ukraine thay đổi với tốc độ chóng mặt, khiến những đơn vị phòng không di động gặp ngày càng nhiều khó khăn.
Từ mùa hè năm nay, Nga ngày càng sử dụng nhiều UAV Geran thế hệ mới trang bị động cơ phản lực. Chúng có thể bay với tốc độ khoảng 600 km/h, nhanh hơn nhiều so với các mẫu Geran đời đầu dùng động cơ cánh quạt. Chúng cũng bay ở cao tới 10 km, vượt xa tầm bắn của các khẩu súng máy mà lực lượng tình nguyện Ukraine đang sử dụng.
Các biến thể UAV Geran-2, 3, 5 của Nga. Đồ họa: FT, H. I. Sutton
Tỷ lệ Ukraine đánh chặn thành công loại UAV mới này hiện chỉ đạt 50-60%.
"Trong năm 2023 và 2024, chúng tôi bắn hạ hàng loạt UAV Nga", Artem, quân nhân 63 tuổi, kể. Ông cho biết vào những đêm thuận lợi, một kíp chiến đấu có thể bắn hạ 3-4 chiếc Shahed.
Giờ đây, đơn vị của ông chỉ bắn hạ được một UAV phản lực, khi nó giảm tốc đủ để lọt vào tầm bắn. "Cảm giác bất lực cứ đeo bám chúng tôi", ông nói thêm.
Hệ thống phòng không của Ukraine được tổ chức thành nhiều lớp, với các loại vũ khí khác nhau để đối phó từng mối đe dọa. Các tổ súng máy phối hợp với những đội vận hành drone đánh chặn để săn lùng UAV Geran bay chậm ở độ cao thấp. Trong khi đó, các vũ khí hiện đại hơn như tổ hợp phòng không Patriot được ưu tiên sử dụng để đối phó với tên lửa đạn đạo hoặc hành trình.
Hiện nay, biện pháp chính để đối phó với UAV phản lực vẫn là sử dụng máy bay chiến đấu, trong đó có F-16. Tuy nhiên, việc vận hành những máy bay này rất tốn kém và đẩy phi công vào tình thế rủi ro.
Khi chiến dịch tiến công trên bộ mang lại ít kết quả, Nga đã tăng cường các đợt không kích, khiến Kiev gần như ngày nào cũng nằm trong tầm ngắm.
Một căn bếp bị cháy sau cuộc tập kích của UAV Nga vào tòa chung cư ở Kiev ngày 2/10. Ảnh: AP
UAV động cơ phản lực Nga gần đây liên tiếp tấn công các cây cầu bắc qua sông Dnipro ở Kiev, buộc giới chức hạn chế lưu thông trên một số cây cầu chính của thành phố. Nga vài ngày qua mở các đợt tập kích quy mô lớn trên khắp Ukraine, phóng hàng chục tên lửa cùng UAV, gây gián đoạn thêm nguồn cung điện và nước tại thủ đô.
"Cứ mỗi giờ lại xuất hiện 2-3 chiếc UAV", Oleksandr, một luật sư tham gia lực lượng phòng không tình nguyện, chia sẻ. Đội của anh từng chỉ xuất phát từ căn cứ khi UAV tiến gần thành phố, nhưng giờ đây họ phải cắm chốt nhiều giờ liền trên các cánh đồng để chờ đợi.
"Có những ngày, chúng tôi cảm giác như Nga sở hữu nguồn cung vô tận loại vũ khí này", anh nói.
UAV được cho là mẫu Geran-4 của Nga. Ảnh: War Zone
Quân đội trang bị cho các đơn vị như của Oleksandr những khẩu súng máy hạng nặng, trong đó có Browning M2 do Mỹ sản xuất và DShK từ thời Liên Xô. Các tình nguyện viên phải tự chi trả cho phương tiện, nhiên liệu và những trang thiết bị khác.
"Nếu để một chiếc UAV lọt qua, nó sẽ bay vào thành phố và có thể làm hại gia đình chúng tôi", Ivan, giảng viên đại học ở Kiev, nói.
Ivan gia nhập đơn vị tình nguyện sau khi một chiếc Shahed đánh trúng sân nhà ông khoảng một năm rưỡi trước. "Tôi có hai đứa con. Nếu những chiếc UAV bị bắn hạ càng nhiều, con tôi càng ít gặp nguy hiểm", ông nói.
Những tình nguyện viên cho biết tham gia lực lượng này giúp họ giành lại phần nào quyền chủ động trong cuộc chiến vốn khiến hàng triệu người Ukraine cảm thấy bất lực.
"Ở trong thành phố, bạn chẳng thể làm gì. Mọi người chỉ biết ngồi trong tầng hầm, hầm trú bom hoặc căn hộ để chờ đợi, không biết mình có may mắn hay không, liệu bom đạn có rơi trúng nơi mình ở hay không", Oleksandr nói, thêm rằng khi ở vị trí chiến đấu, ít nhất anh vẫn có cơ hội bắn hạ chiếc UAV.
Khoảnh khắc được cho là hệ thống Sky Sentinel chặn UAV phản lực Nga trong video đăng ngày 1/10. Video: Không quân Ukraine
Trở lại cánh đồng nơi đội của Artem đang hoạt động, ông lấy ra một chiếc máy tính bảng hiển thị bản đồ thời gian thực về các UAV trên bầu trời Ukraine. Ông chỉ vào hai chiếc drone đánh chặn của Ukraine đang bay với tốc độ hơn 600 km/h. Vài khoảnh khắc sau, mỗi chiếc hạ gục một UAV của Nga rồi biến mất khỏi màn hình.
Trên khắp Ukraine, chính phủ và các công ty quốc phòng tư nhân đang chạy đua phát triển drone đánh chặn trang bị động cơ phản lực, đủ sức đối phó với những mẫu UAV mới nhất của Nga.
"Chúng tôi phải thừa nhận mình đã bị bất ngờ trước những chiếc Geran trang bị động cơ phản lực này", Stanislav Hryshyn, đồng sáng lập công ty General Cherry đang phát triển dòng drone đánh chặn mới, cho biết.
Ông cho hay trở ngại lớn nhất là việc Ukraine thiếu các động cơ phản lực cỡ nhỏ dùng cho drone đánh chặn. Cả Ukraine và châu Âu đều chưa xây dựng được năng lực sản xuất công nghiệp đủ để đáp ứng nhu cầu.
Một cảnh sát và nhân viên cứu hộ mang đầu đạn chưa phát nổ từ UAV Geran sau cuộc tập kích của Nga tại Kiev, Ukraine, hôm 1/10. Ảnh: AP
Hryshyn ước tính Ukraine sẽ mất từ 3-4 tháng nữa trước khi có thể sản xuất đủ số lượng drone đánh chặn để đủ đối phó với UAV phản lực của Nga.
Tuy nhiên, ngay cả khi Ukraine triển khai hàng nghìn drone đánh chặn mới trong những tháng tới, lợi thế này cũng có thể không kéo dài. Nga liên tục cải tiến UAV, điều chỉnh tốc độ, độ cao và đường bay để gây khó khăn cho hệ thống phòng không Ukraine. Hryshyn cho biết mỗi biện pháp đối phó mới lại thúc đẩy đối phương tìm cách cải tiến vũ khí.
"Đây là cuộc chạy đua không ngừng xem bên nào về đích trước. Một cuộc chạy đua sinh tử", Hryshyn nói.
Thanh Tâm (Theo Guardian, Kyiv Independent, Reuters)
Thêm VnExpress trên Google
