Sáng 23/2 (mùng 7 tháng Giêng), cụ Vũ Văn Hài 90 tuổi được con cháu trong dòng họ tổ chức rước từ nhà ở khu Cẩm Thành, phường Phong Cốc đến miếu Tiên Công dâng lễ, báo cáo với các vị Tiên Công.
Theo sử liệu, từ thời Lý - Trần, một số dân chài đến vùng đất đảo Hà Nam thuộc thị xã Quảng Yên ngày nay sinh sống. Họ dựa vào những gò đất cao để dãi chài, phơi lưới. Đầu thế kỷ 15, một nhóm dân cư đến quai đê lấn biển, khai hoang đất đai trồng lúa, lập làng, tạo nên khu đảo Hà Nam, trong đó có 17 vị Tiên Công.
Để tưởng nhớ công ơn các vị Tiên Công, người dân đã lập miếu thờ thập thất Tiên Công ở thôn Cẩm La để tuần rằm lễ tiết, tứ thời phụng thờ. Tục rước người thượng thọ (80, 90 và 100 tuổi trở lên) lên miếu nhằm bày tỏ lòng biết ơn với những người khai hoang vùng đất và người cao tuổi.
Năm 2026, Lễ hội Tiên Công gắn với kỷ niệm 592 năm các Tiên Công khai canh, mở đất vùng đảo Hà Nam (1434 - 2026). Lễ hội diễn ra từ mùng 5 đến mùng 8 Tết, trong đó hội chính vào mùng 7.
Mai Trang, 14 tuổi, cháu cụ Hài, mặc áo dài tứ thân, tham gia vào đoàn rước. Lễ hội là dịp để giáo dục thế hệ trẻ truyền thống đạo lý "uống nước nhớ nguồn", nhớ ơn tổ tiên.
Đoàn lễ dài hàng trăm mét, rước cụ Thượng đi quang làng với đội lân, đoàn trống, hai hàng cờ ngũ sắc, bát bảo, đội nhạc bát âm.
Các đoàn rước đi chậm, kéo dài hàng trăm mét. Người dân, du khách đứng kín hai bên đường chúc thọ các cụ.
Long mã được coi là lễ vật linh thiêng không thể thiếu trong lễ hội Tiên Công, được kết từ các loại hoa quả như chuối, na, đu đủ, ớt, bài trí có tính nghệ thuật.
Trên đường lên miếu, nếu qua nhà con rể, gia đình làm Quán trạm con rể để đón các cụ Thượng nghỉ chân, thể hiện lòng kính hiếu.
Cụ Hài được con rể và con gái mời nước, chúc thọ tuổi 90 ở Quán trạm con rể.
Đây là lần thứ hai ông được rước lên miếu làm lễ. Gia đình ông cũng là dòng họ hiếm hoi có ba người (ông, cha của ông Hài) đã được làm lễ cụ Thượng.
Các đoàn rước cụ Thượng nối đuôi nhau đi quanh làng trong nhiều giờ rồi lên miếu Tiên Công làm lễ.
Ông Vũ Trọng Lưu 80 tuổi, ở phường Phong Cốc được con cháu dùng võng rước lên miếu theo đúng phong tục truyền thống.
Năm nay, 250 cụ Thượng được rước lên miếu Tiên Công, trong đó có 7 cụ tròn 100 tuổi.
Sau lễ rước, các cụ bước vào Miếu đường bái lạy Tiên Công. Cụ tiên chỉ đọc văn ca ngợi công lao, chúc sức khỏe cụ thượng thọ.
Lễ hội Tiên Công gắn liền với đời sống của nhân dân vùng đảo Hà Nam, được tổ chức đều đặn hơn 300 năm, qua nhiều thế hệ.
Năm 2017, lễ hội của Quảng Ninh đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Lê Tân