Bi kịch của lao động nhập cư giữa xung đột Trung Đông

Một tuần sau khi Mỹ - Israel tập kích Iran và Tehran phát động chiến dịch đáp trả khắp vùng Vịnh, ông Jaya Khuntia gọi điện cho con trai là Kuna, đang làm việc ở Doha, Qatar vào 22h ngày 6/3.

Gia đình ông Khuntia, hiện sống ở ngôi làng Naikanipalli thuộc bang Odisha, miền đông Ấn Độ, đang rất lo lắng cho người con trai đang làm xa nhà.

"Nó bảo tôi rằng 'con ở đây an toàn, bố đừng lo'", ông nhớ lại cuộc trò chuyện với Kuna.

Đó cũng là lần cuối cùng họ nói chuyện với nhau. Hôm sau, gia đình ông Khuntia nhận được điện thoại từ bạn cùng phòng của Kuna, báo tin anh đã đột tử vì lên cơn đau tim, sau khi nghe tiếng tên lửa và các mảnh vỡ rơi từ vụ đánh chặn gần nơi ở. Thi thể của anh được đưa về quê nhà vài ngày sau đó.

Gia đình của chàng trai 25 tuổi này, vốn làm thợ lắp ống nước tại thủ đô Qatar, nằm trong số hàng triệu người khắp Nam Á đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc chiến ở Trung Đông.

Khoảng 21 triệu lao động nhập cư Nam Á đang làm việc tại các quốc gia vùng Vịnh, chiếm hơn 30% tổng dân số khu vực. Đối với các gia đình lao động nhập cư ở quê nhà, sự an toàn của người thân và cả những giấc mơ của họ đều bị đe dọa.

Gia đình ông Khuntia đã vay nợ 300.000 rupee (khoảng 3.200 USD) vào năm 2025 để lo đám cưới cho hai cô con gái. Kuna đi làm tại Doha từ cuối năm 2025 với mức thu nhập 35.000 rupee (372 USD) mỗi tháng. Anh trích khoảng 15.000 rupee trong đó gửi về nhà để giúp bố mẹ trả nợ.

"Chúng tôi cứ ngỡ những khổ cực cuối cùng cũng chấm dứt. Đứa con trai duy nhất của tôi thường bảo 'cha đừng lo, có con ở đây rồi'. Nó là niềm hy vọng duy nhất, là tất cả của chúng tôi", ông Khuntia nói.

Niềm hy vọng của gia đình đã vụt tắt. "Cuộc điện đó đã kết thúc tất cả. Nó hứa sẽ trở về sau khi trả hết nợ, nhưng giờ lại về trong chiếc quan tài. Giờ chúng tôi chẳng còn gì cả. Mất con trai chính là nỗi đau lớn nhất mà chúng tôi phải mang theo suốt đời", ông nói.

6 nước vùng Vịnh gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Arab Saudi và UAE, có tổng 35 triệu người nước ngoài. Trong số đó, 9 triệu người đến từ Ấn Độ, 5 triệu người Pakistan, 5 triệu người Bangladesh, 1,2 triệu người Nepal và khoảng 650.000 người từ Sri Lanka.

Hầu hết họ làm các công việc chân tay, xây dựng hoặc hỗ trợ các ngành công nghiệp và dịch vụ cốt lõi cho sự thịnh vượng của vùng Vịnh. Nhưng kể từ khi xung đột bùng phát, những lao động nhập cư này nằm trong nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Các nhà máy lọc dầu, công trường xây dựng, sân bay và bến cảng, nơi vốn có nhiều lao động nhập cư làm việc, đều là mục tiêu hàng đầu trong các cuộc tấn công của Iran. Tình trạng đình chỉ hoạt động tại nhiều cơ sở trong số này cùng nỗi lo suy thoái kinh tế nghiêm trọng trong khu vực đã khiến nhiều lao động và gia đình họ lo lắng.

Hamza, lao động Pakistan làm việc tại một cơ sở dầu mỏ ở UAE, vẫn thấy sợ hãi khi nhớ lại cuộc tấn công mà anh chứng kiến gần đây.

"Chiếc máy bay không người lái (UAV) đâm vào nhà kho ngay trước mặt chúng tôi. Mọi người đều hoảng loạn. Hầu hết người ở đó đến từ Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh", anh nói. "Sau đó chúng tôi bị mất ngủ nhiều đêm. Chiếc UAV ở khoảng cách gần tới mức suýt giết chết chúng tôi. Trong một khoảnh khắc, tôi đã nghĩ mình sẽ là người tiếp theo".

Bất chấp những rủi ro đó, Hamza cho biết anh không thể rời đi. "Chúng tôi muốn quay về, nhưng không thể. Cả gia đình phụ thuộc vào chúng tôi. Ở đây nguy hiểm, nhưng nếu chúng tôi ngừng làm việc, họ sẽ không có gì để ăn. Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác", anh nói.

Imran Khan, giảng viên tại Viện Quản lý New Delhi và chuyên nghiên cứu về kinh tế di cư, cho biết lao động nhập cư từ Nam Á nhận việc ở Trung Đông vì coi đây là lối thoát kinh tế duy nhất. Các nước phương Tây trong những năm gần đây đã tăng rào cản nhập cảnh đối với lao động chân tay nước ngoài có trình độ học vấn thấp.

"Những lao động này là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong các cuộc khủng hoảng, dù là chiến tranh hay thiên tai", ông nói. "Tôi đã trò chuyện với nhiều lao động nhập cư, đặc biệt là người Ấn Độ ở Trung Đông, và biết nhiều người đang sống trong cảnh khốn khổ kể từ khi xung đột bắt đầu".

Nhưng cũng giống như Hamza, hầu hết họ không thể rời đi.

"Họ không thể bỏ việc, bởi điều đó đồng nghĩa lập tức mất nguồn thu nhập và cơ hội ở quê nhà thì quá hạn chế. Họ phải nuôi gia đình và nếu không có công việc này, cuộc sống sẽ trở nên rất khốn khó", ông nói.

Các quốc gia Trung Đông cũng là nguồn kiều hối chính cho các quốc gia Nam Á như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka và Nepal. Số tiền kiều hối mà 5 quốc gia này nhận được từ khu vực là 103 tỷ USD, tương đương với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Oman.

Lượng kiều hối mà Ấn Độ nhận được từ vùng Vịnh là 50 tỷ USD, lớn hơn toàn bộ GDP của Bahrain. Pakistan nhận được 38,3 tỷ USD kiều hối, Bangladesh 13,5 tỷ USD, Sri Lanka 8 tỷ USD và Nepal 5 tỷ USD.

Với xung đột leo thang gần đây ở Trung Đông, giới chuyên gia cảnh báo nguồn kiều hối này có thể bị ảnh hưởng đáng kể, đặc biệt nếu nền kinh tế vùng Vịnh bị suy yếu và lao động bị sa thải.

"Kiều hối là trụ cột quan trọng đối với Pakistan và các nền kinh tế Nam Á khác, và một phần lớn đến từ Trung Đông", Faisal Abbas, chuyên gia kinh tế quốc tế và giám đốc tại Trung tâm Xuất sắc về Nghiên cứu Dân số và An sinh tại Pakistan, nói.

Tuy nhiên, trước diễn biến khó lường của xung đột hiện tại, vẫn có một số lao động Nam Á lên kế hoạch trở về quê. Noor, lao động nhập cư từ Bangladesh đang làm việc tại một cơ sở dầu mỏ ở Arab Saudi, kể đã chứng kiến các cuộc tấn công bằng UAV và "nỗi sợ đó cứ đeo bám tôi".

Gia đình anh cũng rất lo lắng. "Các con khóc mỗi khi gọi điện cho tôi. Chúng sợ tôi mất mạng ở đây", anh nói.

Anh hiểu rằng việc trở về Bangladesh đồng nghĩa với việc gia đình sẽ gặp nhiều khó khăn hơn, nhưng anh đã quyết định sẽ về ngay khi hết hạn hợp đồng.

"Tôi thà quay về và vật lộn để sinh tồn cùng gia đình còn hơn là sống ở đây trong nỗi sợ hãi thường trực. Ít nhất ở đó, tôi sẽ được ở bên họ", anh nói.

Thanh Tâm (Theo Al Jazeera, AFP)